του Peter Drucker

Κίνα, Ρωσία και Μέση Ανατολή:

Οι ενδο-ιμπεριαλιστικές συγκρούσεις και τα όριά τους

Εισαγωγικά στη συζήτηση της Διεθνούς Επιτροπής, β´ μέρος (Φλεβάρης 2026):

Ευχαριστώ πολύ την Ana Cristina. Συμφωνώ με όσα παρουσίασε. Συμφωνήσαμε ότι θα συμπληρώσω την εισήγησή της αναφερόμενος σε δύο ζητήματα:

(1) τη θεωρητική βάση της κατανόησής μας για τον κινεζικό και τον ρωσικό ιμπεριαλισμό·
(2) τον ρόλο της Μέσης Ανατολής σήμερα στον ιμπεριαλισμό και στην αντίσταση στον ιμπεριαλισμό.

Peter Drucker, 21/2/2026

Αφετηρία για εμάς σε αυτή τη συζήτηση είναι η λενινιστική θεωρία του ιμπεριαλισμού, όπως αναπτύχθηκε σε διάφορες περιόδους από το 1916. Από την αρχή, όπως είπε η Άνα Κριστίνα, η θεωρία αυτή δεν ήταν μόνο του Λένιν· η Λούξεμπουργκ, ο Χίλφερντινγκ και άλλοι συνέβαλαν καθοριστικά.

Θα ήθελα να τονίσω ένα κρίσιμο σημείο: ενώ οι μη μαρξιστές αντιλαμβάνονται τον ιμπεριαλισμό κυρίως με τη μορφή της στρατιωτικής του επέμβασης, εμείς ως μαρξιστές βλέπουμε στον στρατιωτικό και στον γεωπολιτικό ιμπεριαλισμό να θεμελιώνονται στον οικονομικό ιμπεριαλισμό. Δηλαδή: άνιση καπιταλιστική ανάπτυξη, εξαγωγή κεφαλαίου, ανταγωνισμός για πρώτες ύλες, άνιση ανταλλαγή κ.λπ. Στην Ουκρανία, για παράδειγμα, η ευρωπαϊκή ιμπεριαλιστική επιρροή ασκείται τουλάχιστον εξίσου τόσο με τη οικονομική δύναμη -και άλλες μορφές αυτού που αποκαλείται, πολύ παραπλανητικά, «soft power», όπως ο σεξισμός και οι επιθέσεις εναντίον των τρανς ατόμων, όπως επισημαίνει η Penny Duggan- όσο και με τις αποστολές όπλων ή και μέσω του ΝΑΤΟ.

Αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι η στρατιωτική δύναμη δεν είναι σημαντική για τον ιμπεριαλισμό. Συμφωνώ με τον Eric Toussaint ότι οι ΗΠΑ υπό τον Τραμπ προσπαθούν να αντιστρέψουν τη σχετική παρακμή τους, στηριζόμενες σε τομείς όπου οι ΗΠΑ είναι ιδιαίτερα ισχυρές: το στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα και τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων. Το αν η στρατηγική του Τραμπ θα είναι αποτελεσματική είναι ένα διαφορετικό ζήτημα. Οι δασμοί του, για παράδειγμα, αποδιοργανώνοντας τη τη διεθνή αυτοκινητοβιομηχανία, αποδυναμώνουν και το το αμερικανικό κεφάλαιο στο σύνολό του. Σε κάθε περίπτωση, η οικονομική δύναμη είναι κρίσιμη.

Σε διαφορετικές περιόδους του ιμπεριαλισμού, όπως το εξήγησε η Άνα Κριστίνα, οι ενδοϊμπεριαλιστικές συγκρούσεις ήταν περισσότερο ή λιγότερο έντονες. Πριν από τους δύο παγκόσμιους πολέμους, ο ανταγωνισμός για τις αποικιακές αυτοκρατορίες οδήγησε δύο φορές σε παγκόσμιους ενδοϊμπεριαλιστικούς πολέμους. Από τον Ψυχρό Πόλεμο μέχρι την οικονομική κρίση του 2008, οι αντιπαλότητες ήταν λιγότερο έντονες: ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός κυριαρχούσε στον καπιταλιστικό κόσμο και οι άλλοι ιμπεριαλισμοί υποτάσσονταν σε αυτόν.

Σήμερα, στην εποχή του Τραμπ και του ακροδεξιού, νεοφασιστικού εθνικισμού, οι δι-ιμπεριαλιστικές αντιπαλότητες βρίσκονται και πάλι σε άνοδο, για παράδειγμα μεταξύ του αμερικανικού και των ευρωπαϊκών ιμπεριαλισμών, όπως της Γερμανίας και της Γαλλίας. Ωστόσο, θα ήταν τελείως λάθος κάθε ανάγνωση που θα αντέτασσε έναν κακό τραμπικό ιμπεριαλισμό σε λιγότερο κακούς ευρωπαϊκούς ιμπεριαλισμούς. Η άνοδος του νεοφασισμού είναι εξίσου εμφανής στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ, τόσο σε συγκεκριμένες χώρες (ήδη σε Ουγγαρία, Σλοβακία, Τσεχία και Σλοβενία, και ποιος ξέρει και πού αύριο) όσο και μέσα στους ίδιους τους ευρωπαϊκούς θεσμούς της ΕΕ (ιδιαίτερα μέσα από τις συμφωνίες που συνάπτει η παραδοσιακή δεξιά με την ακροδεξιά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Κινεζικός ιμπεριαλισμός

Αυτό ήταν το πλαίσιο διεξήχθη, αν και με διαφορετικούς τρόπους, η καπιταλιστική παλινόρθωση και η ιμπεριαλιστική ανάδυση στην Κίνα και τη Ρωσία. Ωστόσο, η άνοδος του κινεζικού και του ρωσικού ιμπεριαλισμού δεν είναι ο μόνος λόγος για τις αυξανόμενες δια-ιμπεριαλιστικές αντιπαλότητες· είναι μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου. Αλλά, όπως το είπε και η Άνα Κριστίνα, δεν βρισκόμαστε ακόμη μπροστά σε έναν παγκόσμιο πόλεμο. Και σε ποιό σημείο άραγε οι σημερινές δια-ιμπεριαλιστικές συγκρούσεις κινδυνεύουν να ενταθούν;

Η Κίνα είναι η πιο ξεκάθαρη περίπτωση ανερχόμενης οικονομικής δύναμης, που θεωρείται ευρέως ως ο κύριος αντίπαλος των ΗΠΑ. Όπως εξηγεί το άρθρο του Ilya Matveev¹, οι ΗΠΑ σήμερα εξακολουθούν να είναι μακράν η κυρίαρχη στρατιωτική υπερδύναμη στον κόσμο, αλλά η Κίνα έχει γίνει η κυρίαρχη βιομηχανική υπερδύναμη παγκοσμίως. Αρχικά, η άνοδός της δεν θεωρήθηκε απειλή για τους παραδοσιακούς ιμπεριαλισμούς· αντίθετα, μάλιστα, θεωρήθηκε ως ένας από τους βασικούς παράγοντες για τη διαμόρφωση της νεοφιλελεύθερης τάξης, μέσα από ένα είδος συμβίωσης με τις δυτικές πολυεθνικές. Οι δύο ιμπεριαλισμοί είναι σήμερα τόσο στενά συνυφασμένοι μεταξύ τους που μια αποσύνδεσή τους θα αποτελούσε τρομακτική πρόκληση, όπως το είπε και η Ana Cristina.

Ο τυπικός στενός συντονισμός μεταξύ ιμπεριαλιστικών κρατών και πολυεθνικών καπιταλιστικών εταιρειών -για παράδειγμα, μεταξύ του ολλανδικού κράτους και μιας πολυεθνικής όπως η Shell- εξασφαλίζεται στην Κίνα, μοναδικά, μέσα από το Κομμουνιστικό Κόμμα, με τις κομματικές επιτροπές του να αποτελούν τα βασικά όργανα της εταιρικής διαχείρισης. Σε κάθε κινεζική διεθνή παρέμβαση (για τον έλεγχο του ελληνικού λιμανιού του Πειραιά, για την κινεζική βάση στο Τζιμπουτί ή για τα κινεζικά σχέδια στην Αφρική ή τη Λατινική Αμερική), τα κινεζικά γεωπολιτικά συμφέροντα συνδέονται με την οικονομική επέκταση του κινεζικού κεφαλαίου.

Τα τελευταία χρόνια, ο κινεζικός και ο δυτικός ιμπεριαλισμός συγκρούονται όλο και περισσότερο, για παράδειγμα για τον έλεγχο ζωτικών θαλάσσιων διαδρόμων. Έχουν άλλωστε επισημανθεί ευρέως οι παραλληλισμοί με τις αυξανόμενες ενδοϊμπεριαλιστικές εντάσεις πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ρωσία – μια διαφορετική περίπτωση

Η Ρωσία είναι οικονομικά πολύ πιο αδύναμη από την Κίνα και εξαρτάται πολύ περισσότερο από τη στρατιωτική της δύναμη για να διατηρήσει την περιφερειακή οικονομική της κυριαρχία. Υπάρχει εδώ μια ομοιότητα με τον τσαρικό ιμπεριαλισμό πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο -και σημειώστε ότι η φτώχεια και η οικονομική καθυστέρηση της Ρωσίας δεν εμπόδισαν τον Λένιν να την χαρακτηρίσει ιμπεριαλιστική.

Σήμερα, ιδίως μετά τη σύναψη της “Συμφωνίας Βαθιάς και Ολοκληρωμένης Ζώνης Ελεύθερου Εμπορίου” (DCFTA) της Ουκρανίας με την ΕΕ, μετά την εξέγερση του Μαϊντάν, η Ρωσία πολώνεται αναγκαστικά από την οικονομική περιοχή της ΕΕ. Και, όπως η ενσωμάτωση μεγάλου μέρους της Πολωνίας στη ρωσική αγορά την εποχή του Λένιν δεν μπορούσε να γίνει παρά μόνο χάρη στην τσαρική πολιτική κυριαρχία, έτσι και σήμερα μόνο η ρωσική στρατιωτική δύναμη μπορεί να καταστήσει δυνατή τη μεταφορά της Ουκρανίας στον «ευρασιατικό χώρο» που κυριαρχείται από τη Ρωσία.

Αυτές είναι οι πραγματικότητες του κινεζικού και του ρωσικού ιμπεριαλισμού -πραγματικότητες που αρνούνται οι καμπιστές.

Η Μέση Ανατολή

Κοιτάζοντας τη Μέση Ανατολή και ειδικά την Παλαιστίνη, βλέπουμε ότι οι ενδοϊμπεριαλιστικές συγκρούσεις έχουν σαφή όρια -όρια που δεν ταιριάζουν με μια καμπιστική αντίληψη της γεωπολιτικής.

Για τους δυτικούς ιμπεριαλισμούς, το πετρέλαιο υπήρξε ιστορικά και παραμένει κεντρικό για τη συσσώρευση κεφαλαίου, με ολοένα και πιο καταστροφικές συνέπειες για το κλίμα και τους λαούς του κόσμου. Από τη δεκαετία του 1930, υπήρξε κεντρικό για τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό στην Αραβία και τον Κόλπο, με μια παγκόσμια οικονομία που βασίζεται από τη δεκαετία του 1950 στα πετροχημικά και τα πλαστικά, όπως εξήγησε ο Adam Hanieh². Οι σημερινές κρίσεις του ιμπεριαλισμού υπερκαθορίζονται από οικολογικές καταστροφές.

Με την άνοδο της αραβικής αντίστασης στην αποικιοκρατία, ιδίως μετά την αιγυπτιακή επανάσταση του 1952, η αστυνόμευση της αραβικής περιοχής έγινε μια μεγάλη πρόκληση για τον ιμπεριαλισμό. Όπως εξήγησε ο Gilbert Achcar, αυτό κατέστησε τη συμμαχία των ΗΠΑ με το αποικιοκρατικό κράτος του Ισραήλ, ειδικά μετά το 1967, εξαιρετικό διακύβευμα για το αμερικανικό κεφάλαιο. Η ετήσια αμερικανική βοήθεια προς το Ισραήλ, ύψους σχεδόν 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων, κοστίζει στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό πολύ λιγότερο από ό,τι θα κόστιζε μια άμεση αμερικανική επέμβαση.

Σήμερα, η εποχή του Τραμπ είναι και εποχή του Νετανιάχου, ο οποίος από πολλές απόψεις υπήρξε πρωτοπόρος του σημερινού παγκόσμιου ακροδεξιού εθνικισμού. Ο Τραμπ και ο Νετανιάχου διεξάγουν από κοινού, τα τελευταία δύο και πλέον χρόνια, τη γενοκτονική επίθεση στη Γάζα.

Παρά τις λεκτικές καταδίκες από τη μεγάλη πλειοψηφία στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, τον περασμένο Νοέμβριο, το Συμβούλιο Ασφαλείας παρέδωσε τη Γάζα στον Τραμπ, ιδρύοντας το λεγόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης» του -με ευρωπαϊκή στήριξη και με αποχή της Ρωσίας και της Κίνας. Γνωρίζουμε πλέον ήδη πέντε χώρες των οποίων τα στρατεύματα θα επιβάλουν την κυριαρχία του Τραμπ: Ινδονησία, Μαρόκο, Αλβανία, Καζακστάν και Κοσσυφοπέδιο. Αυτό ισοδυναμεί σήμερα με τη «συμμαχία των προθύμων» που είχε ιδρύσει ο Τζορτζ Μπους πριν από δύο δεκαετίες για την εισβολή στο Ιράκ.

Το μάθημα είναι σαφές: τα πραγματικά όρια της ιμπεριαλιστικής εξουσίας καθορίζονται από τους αγώνες των Παλαιστινίων και των άλλων καταπιεσμένων λαών, και όχι από τη στήριξή τους από ανταγωνιστικούς ιμπεριαλισμούς. Δεν είναι ότι εμείς, ως μαρξιστές, αδυνατούμε να κατανοήσουμε τις συναισθηματικές πηγές του καμπισμού. Οι νεότεροι, ειδικότερα, κατακλύζονται σήμερα από ηθική αποστροφή απέναντι στη γενοκτονία και στην καταστροφή στη Γάζα. Μοιραζόμαστε αυτή την ηθική αποστροφή. Είναι κατανοητό ότι οι δολοφονίες και η καταστροφή που προκάλεσε η επιθετικότητα του Πούτιν στην Ουκρανία φαίνονται μικρότερες, πιο δευτερεύουσες, σε σύγκριση. Αλλά η ολόψυχη στράτευσή μας στην καταπολέμηση της γενοκτονίας στην Παλαιστίνη μπορεί μόνο να ενισχυθεί από μια ισχυρή και αποφασιστική αντίθεσή μας στη γενοκτονία στην Ουκρανία.

Και ο αγώνας μας ενάντια στον νεοφασιστικό ιμπεριαλισμό μόνο να ενισχυθεί μπορεί από την ταυτόχρονη αντίθεσή μας στον αυξανόμενο «φιλελεύθερο» αυταρχισμό. Η νεοφιλελεύθερη κεντροδεξιά και κεντροαριστερά πλησιάζουν όλο και περισσότερο προς την ξενοφοβία, τον ρατσισμό και την καταστολή που προωθεί η ακροδεξιά. Η καταπολέμηση του ακροδεξιού ιμπεριαλισμού απαιτεί τακτική ευελιξία και δημιουργικότητα, αλλά ταυτόχρονα απαιτεί και την καταπολέμηση της αντίδρασης σε όλες τις μορφές της.

Peter Drucker

21 Φεβρουαρίου 2026

Η παρούσα εισήγηση του σ.Πίτερ Ντάκερ είναι τμήμα της εισήγησης για τη συγκυρία και τον ιμπεριαλισμό που συζητήθηκε στη Διεθνή Επιτροπή του Φλεβάρη 2026 [για μια σύντομη περιγραφή της συνάντησης βλέπε: Terry Conway, “4η Διεθνής: Να οργανωθούμε απέναντι στο παγκόσμιο χάος”].

Μετάφραση: ΤΠΤ – “4” από:

Σημειώσεις:

1Ilya Matveev, «A Disjointed World: China, Russia and the Coming Era of Inter-imperialist Rivalry» (Ένας κατατμημένος κόσμος: Κίνα, Ρωσία και η επερχόμενη εποχή της δια-ιμπεριαλιστικής αντιπαλότητας), Spectre Journal 6(12), Οκτώβριος 2025.

2Adam Hanieh, Crude Capitalism: Oil, Corporate Power, and the Making of the World Market, Λονδίνο: Verso, 2025. [Βλ. και “Η δικαιοσύνη για τη Μέση Ανατολή αφορά επίσης το κλίμα”, αυτολεξεί, από το Commons, ΣτΜ.].

https://tpt4.org/?p=11095