ΚΚΕ, 13ο Συνέδριο: Ο κατήφορος συνεχίζεται

Σπάρτακος 29, Μάρτης 1991

13ο Συνέδριο του ΚΚΕ

Ο ΚΑΤΗΦΟΡΟΣ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

του Ν. Μενεγάκη

Πίσω από τον εντυπωσιασμό της σκηνοθεσίας του, το πρόσφατο συνέδριο του ΚΚΕ είναι μια στιγμή στις σύνθετες διεργασίες που διαπερνούν την κοινωνική και πολιτική του οντότητα, το λόγο ύπαρξής του και τις προοπτικές του.

Το 13ο συνέδριο του ΚΚΕ χαιρετίστηκε πανηγυρικά από το σύνολο του αστικού Τύπου αλλά και από ολόκληρη την ηγεσία του, ανανεωτική και συντηρητική για τα «ανοίγματά» του. Οι εργασίες του άνοιξαν διάπλατα στις κάμερες της τηλεόρασης. Ο Μητσοτάκης και ο Σωτήρχος προσκλήθηκαν για να χαιρετήσουν την έναρξη των εργασιών. Η ύπαρξη των δύο κυρίαρχων παρατάξεων στο εσωτερικό του έγινε ξαφνικά μια κατάσταση γενικά αποδεκτή, σαν μια εντελώς φυσική εξέλιξη. Οι αλλαγές αυτές είναι πραγματικά εντυπωσιακές αν σκεφτούμε την εικόνα του ΚΚΕ, που έχει παγιωθεί στη συνείδησή μας, όλα τα προηγούμενα χρόνια και συνιστούν από μόνες τους μια σημαντική αλλαγή αυτής της εικόνας του ΚΚΕ προς τα έξω, αλλά και της μέχρι σήμερα ιστορικής του πορείας.

.π {Η κατάρρευση των γραφειοκρατικών καθεστώτων στην Ανατολή, η κρίση των μεγάλων σταλινικών κομμάτων στη Δυτική Ευρώπη και η ραγδαία συρρίκνωση της επιρροής του ίδιου του ΚΚΕ μέσα στην ελληνική κοινωνία το τελευταίο χρονικό διάστημα, αποτέλεσαν μια διαρκή σεισμική δόνηση που ταρακούνησε και εξακολουθεί να ταρακουνάει τις συνειδήσεις των κομματικών μελών. Στο επίπεδο της ηγεσίας φαίνεται να έχει προκαλέσει έναν τέτοιο πανικό, ώστε το έντρομο ιερατείο της κορυφής είναι πρόθυμο ν’ αλλάξει τις μέχρι χθες άκαμπτες τελετουργικές πρακτικές του, προκειμένου να διασωθεί.

Ωστόσο, πέρα από αυτά τα ολοφάνερα «ανοίγματα» που έγιναν αποδεχτά χωρίς καμιά αντίρρηση από συντηρητικούς και ανανεωτικούς αξίζει να προσπαθήσουμε να εντοπίσουμε τις βαθύτερες αλλαγές που φάνηκαν στο συνέδριο να διατρέχουν τη συνείδηση της κομματικής βάσης αλλά και τις πρακτικές εκείνες που εξακολουθούν να επιβιώνουν αναλλοίωτες στο επίπεδο της ηγεσίας.

Η τακτική των Συντηρητικών

Η κομματική βάση εκφράστηκε με τους δεκάδες δεκάλεπτους μονόλογους-τοποθετήσεις των συνέδρων που προσπαθούσαν στις ομιλίες τους να αρθρώσουν και να μεταφέρουν την αγωνία της βάσης για την κατάρρευση, την αγανάκτησή της για την πολιτική πρακτική της ηγεσίας και τις ελπίδες της ή καλύτερα τις αυταπάτες της για τη συντηρητική ή την ανανεωτική διέξοδο από την κρίση.

Τα βέλη των περισσοτέρων στρέφονταν προσωπικά εναντίον των ηγετών τους. Είναι φανερό το γκρέμισμα των μύθων και του κύρους της ηγεσίας μέσα στο γενικό ξεχαρβάλωμα. Το πέπλο της σιωπής και της ψευτιάς που σκέπαζε όλα τα σκοτεινά χρόνια της σταλινικής παντοδυναμίας, τις εγκληματικές πράξεις και τις προδοσίες, έχει σηκωθεί αρκετά στα μάτια της πλειοψηφίας της κομματικής βάσης, αλλά οπωσδήποτε όχι ακόμη ολοκληρωτικά.

Χαρακτηριστική υπήρξε η σκηνή στην οποία ένας σύνεδρος-ομιλητής, στη διάρκεια του δεκαλέπτου του, καθώς θέλησε να καταγγείλει την πολιτική πρακτική του Φλωράκη, γύρισε ταυτόχρονα την πλάτη του στην αίθουσα του συνεδρίου για να αντικρίζει κατάματα τον μέχρι χθες αδιαφιλονίκητο ηγέτη του που καθόταν πίσω του στο προεδρείο.

Ωστόσο, οι «συντηρητικοί» ηγέτες παρόλο τον βαρύ τραυματισμό του κύρους τους έδειξαν ότι μπορούν ακόμα να ελέγχουν σε γενικές γραμμές την κατάσταση. Τους βοήθησε σ’ αυτό η πολύχρονη εμπειρία τους σ’ αυτού του είδους την τακτική. Κατέφευγαν συστηματικά σε λεπτούς διαδικαστικούς ελιγμούς για ν’ αποφεύγουν τις μετωπικές αντιπαραθέσεις με τους αντιπάλους τους. Να αναβάλουν συνεχώς τις κρίσιμες συγκρούσεις και να εμφανίζονται ταυτόχρονα φύλακες και υπερασπιστές της κομματικής ενότητας. Δεν έχασαν ευκαιρία για να μην εκμεταλλευτούν τη συναισθηματική φόρτιση των συνέδρων. Ξεκίνησαν με μεγαλόστομες αυτοκριτικές και αυτοκαταγγελίες, που δεν αναγνώριζαν, βέβαια, καμιά συγκεκριμένη πραξη, ούτε προχωρούσαν σε καμιά ουσιαστική διερεύνηση των γεγονότων. Ταυτόχρονα δήλωναν με συντριβή την παραίτησή τους από την εκλογή της νέας Κ.Ε. προκαλώντας τα συναισθήματα της συμπόνοιας και της φιλανθρωπίας, καθώς κατέθεταν την πολύχρονη σταδιοδρομία τους στα χέρια της κομματικής βάσης. Συνέχισαν με αδιάκοπες εκκλήσεις στον κομματικό πατριωτισμό, με αναφορές στις θυσίες και τους ηρωισμούς των χιλιάδων αγωνιστών της βάσης του ΚΚΕ.

Οι συντηρητικοί κατόρθωσαν έτσι να κερδίσουν, πόντο με πόντο, τη μάχη για τις καρέκλες της Κ.Ε. Η νίκη αυτή τους επιτρέπει να διατηρήσουν τον έλεγχο των εξελίξεων του φθίνοντος κόμματος. Τον έλεγχο αυτό οι συντηρητικοί δεν τον επεδίωκαν για να διατηρήσουν κάποια ανύπαρκτη ταξική πολιτική. Ούτε, βέβαια, είναι η αφοσίωσή τους στα «εικονίσματα» του μαρξισμού-λενινισμού, του προλεταριακού διεθνισμού και του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού που τους έκανε να συσπειρωθούν και να οργανώσουν την αντεπίθεσή τους. Τα «εικονίσματα» πάει πολύς καιρός που τα έχουν αδειάσει από κάθε περιεχόμενο. Ξέρουν, ωστόσο, ότι αυτά εξακολουθούν να λειτουργούν στα ταξικά ανακλαστικά της βάσης, στο ζωντανό ένστικτό της που αντιδρά στην αστική ενσωμάτωση. Σαν έμπειροι λοιπόν επαγγελματίες χρησιμοποίησαν χωρίς δισταγμό τα «εικονίσματα» για να σώσουν την ίδια τους την υπόσταση. Γιατί αυτό που θα έχαναν σε περίπτωση που θα επικρατούσαν οι ανανεωτές θα ήταν η ίδια τους η υπόσταση. Είναι μαθηματικά βέβαιο ότι μετά από μια επικράτησή τους και στον αγώνα για την πολιτική τους επιβίωση οι ανανεωτές θα άνοιγαν τους ασκούς του Αιόλου των ιστορικών αποκαλύψεων. Μια τέτοια εκδοχή τρομοκρατούσε τους παλιούς ηγέτες που βαρύνονται με μια σειρά από εγκληματικές πράξεις και προδοσίες ενάντια στους συντρόφους τους και στο εργατικό κίνημα, από την εποχή του εμφυλίου και απο τα σκοτεινά χρόνια της εξορίας. Πράξεις μπροστά στις οποίες οι οικονομικές ατασθαλίες που άφησαν έμμεσα να εννοηθούν, της τελευταίας νόμιμης περιόδου, μοιάζουν με παιδικές ζαβολιές.

Η Ανύπαρκτη Πρόταση των Ανανεωτών

Αν οι συντηρητικοί ηγέτες γνώρισαν μόλις στα γεράματά τους τη μαζική αμφισβήτηση της βάσης, στους ανανεωτές ηγέτες έμελλε να τη γνωρίσουν στα πρώτα τους βήματα, στο επίπεδο κορυφής.

Οι ανανεωτές εισέπραξαν και αυτοί το μερίδιο της αγανάκτησης της βάσης που εκφράστηκε χωρίς περιορισμούς για τον αχαλίνωτο καριερισμό τους, τη δίψα της προσωπικής τους προβολής μέσα από τα αστικά μέσα ενημέρωσης, την ολοκληρωτική απομάκρυνσή τους από την αγωνία και τον καθημερινό αγώνα των λαϊκών στρωμάτων.

Γέννημα-θρέμμα κι αυτοί του κομματικού μηχανισμού, μεγάλωσαν στη σκιά των σημερινών αντιπάλων τους και διαπαιδαγωγήθηκαν από τις ίδιες σταλινικές αντιλήψεις και πρακτικές, στις οποίες ποτέ δεν τόλμησαν να υψώσουν το ανάστημά τους στα προηγούμενα χρόνια της γραφειοκρατικής παντοδυναμίας. Τώρα πανικόβλητοι μπροστά στην προοπτική μιας κατάρρευσης που σημαίνει τον αυτόματο πολιτικό εκμηδενισμό τους, αναζητούν με αγωνία ένα δρόμο που να διασφαλίζει την πολιτική τους επιβίωση. Πίστεψαν ότι η δημιουργία του Συνασπισμού με το συμβιβαστικό του πρόγραμμα, η κυβέρνηση της κάθαρσης, η οικουμενική, αποτελούν σημαντικές πολιτικές πρωτοβουλίες που τους αναδεικνύουν σε πολιτικούς μεγάλης εμβέλειας. Πίστεψαν ότι η φτωχική τους εκσυγχρονιστική πραμάτεια είναι μια πρωτοποριακή και εμπνευσμένη πολιτική που θα τους αναδεικνύει αυτοδίκαια στην κορυφή της Αριστεράς.

Χωρίς λοιπόν να κάνουν κανενός είδους απολογισμό για τις παραπάνω πολιτικές τους, χωρίς να κάνουν καμιά ουσιαστική συζήτηση για τα μεγάλα προβλήματα που υποβόσκουν και ταρακουνούν το έδαφος κάτω από το συνέδριο, οι ανανεωτικοί πίστευαν ότι θα κερδίσουν με ευκολία τη μάχη της καρέκλας.

Αλλωστε δε φάνηκαν να υπήρξαν ουσιαστικές διαφωνίες στα θέματα της στρατηγικής. Οι ομόφωνες εισηγήσεις των επιτροπών, στις οποίες μεταφέρθηκαν όλες οι συζητήσεις, επιβεβαιώνουν την πανηγυρική αποδοχή και από τις δύο παρατάξεις της συνεχιζόμενης σοσιαλδημοκρατικοποίησης του ΚΚΕ.

Στους ανανεωτές έμενε να γκρινιάξουν μόνο για τις λέξεις-σύμβολα, που τους χαλάνε τη συναινετική και εκσυγχρονιστική εικόνα που πρέπει να προβάλουν για να κερδίσουν τα χειροκροτήματα του αστικού Τύπου. Δεν υπολόγισαν βέβαια ότι οι λέξεις αυτές εξακολουθούν να λειτουργούν στα ταξικά ανακλαστικά της βάσης. Χωρίς λοιπόν ουσιαστική διαφωνία για τις εκτιμήσεις, για τη στρατηγική, για την οργανωτική διάταξη του κόμματος, οι ανανεωτές έδωσαν μια μάχη για λέξεις χωρίς περιεχόμενο και χάρισαν στους αντιπάλους τους την εικόνα της ταξικής αδιαλλαξίας.

Κόμμα και τάξη

Ανεξάρτητα και πέρα από τον σταλινικό εκφυλισμό του το ΚΚΕ, εδώ και εξήντα χρόνια παραμένει σταθερά ριζωμένο μέσα στην εργατική και την αγροτική τάξη. Οι κομμουνιστές της βάσης έμειναν, ανεξάρτητα από τις λαθεμένες πολιτικές επιλογές της ηγεσίας τους, ριζωμένοι μέσα στις συνδικαλιστικές και συνεταιριστικές οργανώσεις, πολλές φορές παραδείγματα αγωνιστικού ήθους και αυταπάρνησης. Το ΚΚΕ είχε εγγραφει βαθειά μέσα στη συλλογική μνήμη της εργατικής και της αγροτικής τάξης ακριβώς για την ηρωική στάση των μελών του και όχι βέβαια για την πολιτική της ηγεσίας του. Το κύρος του παρέμεινε ψηλά ακόμη και μετά την ήττα του εμφυλίου, παρά τις άγριες διώξεις από την κυρίαρχη τάξη και τα αλλεπάλληλα λάθη της σταλινικής του ηγεσίας.

Το 13ο συνέδριο ήρθε να σηματοδοτήσει την έναρξη της αποσύνθεσης του ΚΚΕ. Οι οργανώσεις του αποδυναμώνονται με τη σταδιακή αποστράτευση των ενεργών μελών και τις αποχωρήσεις των απογοητευμένων. Η κομματική βάση αμφισβητεί ανοιχτά τις ικανότητες και το κύρος της ηγεσίας. Η αίγλη του κόμματος για πρώτη φορά μετά από 60 χρόνια πέφτει δραματικά μέσα στις καταπιεζόμενες τάξεις. Ακόμη περισσότερο το ΚΚΕ σαν σύμβολο και μύθος ταξικής συσπείρωσης και αντίστασης απέναντι στην κυρίαρχη τάξη και ιδεολογία σβήνει μέσα στη συλλογική συνείδηση των μαζών. Οπωσδήποτε μαζί με το σβήσιμο του μύθου του ΚΚΕ σβήνουν και οι ελπίδες που στήριζαν σ’ αυτό οι καταπιεζόμενες τάξεις για μια σοσιαλιστική διέξοδο.

Η κοινωνική σύνθεση του ίδιου του συνεδρίου που παρουσίαζαν με κρυφό καμάρι οι οργανωτές του, αντικατόπτρισε τη μείωση της επιρροής του ΚΚΕ μέσα στα προλεταριακά στρώματα. Η συντριπτική πλειοψηφία των συνέδρων του προερχόταν από την υπαλληλοκρατία, τους ελεύθερους επαγγελματίες με πανεπιστημιακή μόρφωση, τα μικροαστικά στρώματα.

Ελάχιστες υπήρξαν οι φωνές που υψώθηκαν μέσα στο συνέδριο για να ζητήσουν μιαν αριστερή επαναστατική διέξοδο στην κρίση και οπωσδήποτε καμιά τέτοια φωνή δεν ακούστηκε από τη μεριά των υψηλά ιστάμενων στελεχών. Είναι φανερή η αποτελεσματικότητα της περσινής εκκαθάρισης των στελεχών του ΝΑΡ και της ΚΝΕ. Σ’ αυτούς αναφέρθηκαν συχνά και υβριστικά τόσο οι συντηρητικοί όσο και οι ανανεωτές ηγέτες.

Ελάχιστοι σύνεδροι φάνηκε να αγωνιούν για την ικανότητα άμυνας της εργατικής τάξης απέναντι στην εντεινόμενη επίθεση της δεξιάς κυβέρνησης. Ο εκσυγχρονισμός της οικονομίας ή η διαφύλαξη των εικονισμάτων-συμβόλων είναι γι’ αυτούς πολύ πιο σοβαρά θέματα.

Ελάχιστοι αναρωτήθηκαν γιατί στο πρόσφατο μεγαλειώδες μαθητικό κίνημα των καταλήψεων το ΚΚΕ όχι μόνο δεν είχε την παραμικρή παρουσία αλλά ούτε και την παραμικρή δυνατότητα παρέμβασης. Οι αναθεματισμοί των αριστεριστών του Γράψα είναι φαίνεται γι’ αυτούς πολύ πιο σοβαρό θέμα, για την ανάπτυξη του νεολαιίστικου κινήματος.

Αν, ωστόσο, ο μύθος του ΚΚΕ μέσα στις καταπιεζόμενες τάξεις σβήνει κι αν το ΚΚΕ μετά από τον εξηντάχρονο σταλινικό εκφυλισμό του φθάνει στο ακραίο σημείο της αποκοπής του από τα ίδια του τα ταξικά στηρίγματα τότε η αναγκαιότητα για τη συγκρότηση μιας νέας ταξικής πολιτικής θα γίνεται όλο και πιο επιτακτική.

Οι συνθήκες για τη συγκρότηση αυτή δεν είναι όμως καθόλου ιδανικές, όπως θα μπορούσε να συμπεράνει κανένας με μια πρώτη σκέψη. Οι δυσκολίες είναι τόσο οι υποκειμενικές αδυναμίες των μικρών δυνάμεων που πρέπει να αναλάβουν αυτό το εγχείρημα αλλά και οι αντικειμενικές συγκυρίες που φέρνουν το σύνολο της Αριστεράς σε μια θέση αναδίπλωσης. Κανένας όμως δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι ο πολιτικός εκμηδενισμός του ΚΚΕ μέσα στο εργατικό κίνημα και κατ’ επέκταση του σταλινισμού, ανοίγει μια εντελώς νέα φάση στην ιστορία. Ανεξάρτητα από τους ρυθμούς με τους οποίους θα αναπτυχθούν οι νέοι ταξικοί αγώνες και θα σχηματιστούν οι νέοι επαναστατικοί φορείς μέσα στην εργατική τάξη, είναι σίγουρο ότι ένα τεράστιο εμπόδιο για την ανάπτυξή τους έχει φύγει οριστικά από τη μέση και ότι οι θεωρητικές και ιδεολογικές βάσεις πάνω στις οποίες θα στηριχθούν δε θα έχουν τίποτε το κοινό με τη σταλινική θεωρία και πρακτική.

Η μοναδική αξία του σταλινισμού θα είναι ότι τα τεράστια λάθη του και οι διαστρεβλώσεις του θα καθοδηγούν αρνητικά τους νεότερους κομμουνιστές για να αποφύγουν μια παρόμοια εκφυλιστική πορεία.

Ν. ΜΕΝΕΓΑΚΗΣ


Σπάρτακος 29, Μάρτης 1991

Αρχείο Σπάρτακου


https://wp.me/p6Uul6-sD

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s