της Соціальний рух [Κοινωνικό Κίνημα -Ουκρανία]
Το Ιράν στο χείλος του γκρεμού:
Κοινωνική έκρηξη ενάντια στη θεοκρατία, τη φτώχεια και την καταστολή
[Соціальний рух*, αναδημοσίευση από το elaliberta.gr]
Αλληλεγγύη στους εξεγερμένους, αλληλεγγύη σε όλους τους καταπιεσμένους!
Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν συγκλονίζεται για πάνω από δύο εβδομάδες από ένα κύμα μαζικών διαδηλώσεων, το σημαντικότερο από το 2022. Οι διαδηλώσεις αυτές λαμβάνουν χώρα σε ένα πλαίσιο βαθιάς οικονομικής κρίσης, κατακόρυφης πτώσης του ιρανικού ριάλ, πληθωρισμού που ξεπερνά το 40%, σημαντικής αύξησης των τιμών των τροφίμων, των καυσίμων και της στέγασης, καθώς και συστημικής διαφθοράς εντός των κυβερνητικών δομών. Η κατάσταση οξύνεται από την πιο σοβαρή παρατεταμένη ξηρασία που έχει γνωρίσει το Ιράν τα τελευταία χρόνια, η οποία επιδεινώνεται από την κλιματική αλλαγή, προκαλώντας διαταραχές στην παροχή νερού και έλλειψη τροφίμων. Σε αυτό προστίθενται η πολιτική στασιμότητα, η ενίσχυση του θεοκρατικού ελέγχου, οι νέοι περιορισμοί στα δικαιώματα των γυναικών, οι διακρίσεις σε βάρος διαφόρων κατηγοριών του πληθυσμού και η βίαιη καταστολή από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και τις παραστρατιωτικές δυνάμεις των Μπασίντζι.
Οι σημερινές κινητοποιήσεις εντάσσονται στο πλαίσιο ενός κύματος κοινωνικής δυσαρέσκειας που σαρώνει το Ιράν τα τελευταία χρόνια. Έτσι, μεταξύ 2017 και 2018, και στη συνέχεια μεταξύ 2019 και 2020, κύματα διαδηλώσεων και απεργιών έχουν ήδη συγκλονίσει τη χώρα, εξαιτίας της επιδείνωσης της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης, της ραγδαίας αύξησης των τιμών των καυσίμων και της έλλειψης ψωμιού, νερού και ηλεκτρικού ρεύματος. Το συμβολικό σημείο εκκίνησης του σημερινού κινήματος διαμαρτυρίας ήταν η δολοφονία, τον Σεπτέμβριο του 2022, της Μάχσα Αμινί, μιας 22χρονης Κούρδισσας φοιτήτριας, η οποία συνελήφθη από την αστυνομία ηθών επειδή υποτίθεται ότι φορούσε το χιτζάμπ με ακατάλληλο τρόπο. Μετά τη σύλληψή της, η νεαρή γυναίκα ξυλοκοπήθηκε βάναυσα και πέθανε στο νοσοκομείο. Ο θάνατός της πυροδότησε διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα, με το σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», οι οποίες καταστάλθηκαν με αιματοχυσία, αλλά η αντίσταση της κοινωνίας δεν κάμφθηκε.
Τα γεγονότα στο Ιράν θα έχουν σημαντική επίδραση σε ολόκληρο τον κόσμο και στη χώρα μας ειδικότερα. Ενώ η Ρωσία του Πούτιν χρησιμοποιεί, μεταξύ άλλων, ιρανικά drones για να τρομοκρατεί τον πληθυσμό της Ουκρανίας και να επιτίθεται σε πολιτικές υποδομές με γενοκτονικές προθέσεις, θέτοντας εκατομμύρια ανθρώπους σε κίνδυνο να παγώσουν χωρίς θέρμανση και ηλεκτρικό ρεύμα, η συμπάθεια των απλών Ιρανών στρέφεται προς το μέρος των θυμάτων. Είναι χαρακτηριστικό ότι λίγο μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής, μία από τις κορυφαίες φεμινίστριες του Ιράν, η Νασρίν Σοτουντέ, εξέδωσε δήλωση αλληλεγγύης προς τις Ουκρανές και τους Ουκρανούς. Διάφορα τμήματα της ιρανικής αντιπολίτευσης, συμπεριλαμβανομένης της ριζοσπαστικής αριστεράς, διακήρυξαν την αδιαμφισβήτητη υποστήριξή τους στην ουκρανική αντίσταση κατά της ρωσικής επιθετικότητας.
Από πού ξεκίνησε το κύμα διαδηλώσεων
Το σημερινό κύμα διαδηλώσεων ξέσπασε στα τέλη Δεκεμβρίου του περασμένου έτους για οικονομικούς λόγους. Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν με απεργίες μικρών εμπόρων και ιδιοκτητών καταστημάτων στις αγορές της Τεχεράνης, οι οποίοι έκλειναν μαζικά τα καταστήματά τους, μη αντέχοντας την υποτίμηση του ριάλ και τη πτώση της αγόρευσης του πληθυσμού. Σύντομα τους ακολούθησαν οι κάτοικοι των εργατικών συνοικιών της πρωτεύουσας και, στη συνέχεια, οι φοιτητές των πανεπιστημίων. Όλα αυτά επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι η λαϊκή οργή θα συνεχίσει να εκρήγνυται μέχρι την ανατροπή της παντοδυναμίας του θεοκρατικού καθεστώτος των κληρικών.
Μέσα σε λίγες μέρες, κύματα διαμαρτυριών έφτασαν σε δεκάδες πόλεις σε όλη τη χώρα, από την Τεχεράνη και το Μασχάντ μέχρι το Σιράζ, το Ισφαχάν, το Κερμανσάχ και μικρά βιομηχανικά κέντρα. Οι κοινωνικοοικονομικές διεκδικήσεις γρήγορα μετατράπηκαν σε σαφή πολιτικά συνθήματα: «Θάνατος στον δικτάτορα», «Κάτω το καθεστώς των Αγιατολλάχ», «Ψωμί, ελευθερία, αξιοπρέπεια» (μια παραλλαγή του παραδοσιακού συνθήματος διαφόρων ιρανικών σοσιαλιστικών ομάδων, που μπορεί επίσης να περιλαμβάνει διεκδικήσεις για στέγαση και εργασία).
Ο ταξικός χαρακτήρας των διαδηλώσεων
Το σημερινό κύμα διαδηλώσεων, όπως και τα προηγούμενα, έχει ξεκάθαρο ταξικό χαρακτήρα. Το κίνημα διαμαρτυρίας αποτελείται κυρίως από:
- μικροπωλητές και τεχνίτες από τις λαϊκές αγορές, που έχουν καταστραφεί από τον πληθωρισμό
- βιομηχανικούς εργάτες, ιδίως του πετρελαϊκού και μεταφορικού τομέα
- ανέργους και ημι-απασχολούμενους νέους από φτωχές γειτονιές
- φοιτητές και νέους καθηγητές
- γυναίκες που αντιτίθενται στην αναγκαστική ισλαμοποίηση και τις διακρίσεις.
Και είναι ακριβώς οι εργατικές συνοικίες και οι μικρές πόλεις που έγιναν τα κέντρα των πιο σφοδρών συγκρούσεων με τις δυνάμεις της τάξης. Σε πολλές περιοχές, οι κηδείες των νεκρών διαδηλωτών μετατρέπονται σε νέες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις. Η διαμαρτυρία αποκτά όλο και περισσότερο τα χαρακτηριστικά μιας εθνικής εξέγερσης των φτωχών και των καταπιεσμένων ενάντια στην θεοκρατική ολιγαρχία, το καθεστώς της οποίας η αριστερή αντιπολίτευση χαρακτηρίζει ως κληρικαλικό φασισμό.
Αυτή η εξέλιξη των γεγονότων δεν προκαλεί έκπληξη, αν λάβουμε υπόψη την αδιάκοπη παράδοση διαμαρτυριών στη χώρα – καθώς και το γεγονός ότι, όπως σημείωσαν οι ντόπιοι αναρχικοί σε συνέντευξή τους στο περιοδικό Спільне/Common, «το χάσμα μεταξύ του λαού και της κυρίαρχης ελίτ έχει βαθύνει τόσο πολύ, που φαίνεται σαν οι εκπρόσωποι της ελίτ και το υπόλοιπο της κοινωνίας να ζουν σε δύο εντελώς διαφορετικούς κόσμους: δεν μιλούν την ίδια γλώσσα και δεν έχουν καμία πολιτιστική, κοινωνική, θρησκευτική ή πολιτική κοινότητα».
Ο γιος ενός ανατραπέντος τυράννου είναι ένας αυτοαποκαλούμενος «ηγέτης» που δεν έχει κάνει τίποτα για να αξίζει αυτόν τον τίτλο.
Συμβολική φιγούρα των διαδηλώσεων στα μέσα ενημέρωσης είναι ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του σάχη Μοχαμμάντ Ρεζά Παχλαβί, ο οποίος ανατράπηκε από την λαϊκή επανάσταση το 1979. Από τις Ηνωμένες Πολιτείες, υποστήριξε δημοσίως τους διαδηλωτές και κάλεσε σε πανεθνικές απεργίες. Τα δυτικά ΜΜΕ προσπαθούν να τον παρουσιάσουν ως πιθανό «σάχη-πατέρα» και ενωτική εθνική προσωπικότητα.
Στην πραγματικότητα, είναι αδύνατο να φανταστεί κανείς έναν πιο ακατάλληλο υποψήφιο για αυτόν τον ρόλο. Ο γέρος «διάδοχος του θρόνου» δεν είναι παρά ο ηγέτης (ή μάλλον ο κύριος εμπνευστής) μιας από τις πολλές και πολύ διαφορετικές μεταξύ τους φράξιες της ιρανικής αντιπολίτευσης – όπως, για παράδειγμα, η Μαριάμ Ρατζαβί, της Οργάνωσης Μοτζαχεντίν του Λαού του Ιράν (ΜεΧ / Μοτζαχεντίν-ε Χαλκ) και του Εθνικού Συμβουλίου της Ιρανικής Αντίστασης. Επιπλέον, οι ηγέτες των μοναρχικών και των πρώην ισλαμιστών σοσιαλιστών της ΜεΧ που βρίσκονται σε εξορία διατηρούν πολύ αδύναμους δεσμούς με τις μάζες που διαμαρτύρονται στο εσωτερικό της χώρας.
Έτσι, δεν βλέπουν όλοι οι διαδηλωτές τον Ρεζά Παχλαβί ως μελλοντικό μονάρχη ή μελλοντικό πολιτικό ηγέτη.
Σε τελική ανάλυση, η δεσποτική διακυβέρνηση του πατέρα του ήταν εξίσου τυραννική και καταπιεστική με εκείνη των αγιατολλάχ που τον διαδέχθηκαν – απλώς δεν ήταν αντιδυτική, αλλά φιλοαμερικανική.
Αφού κατέλαβε την απόλυτη εξουσία με ένα πραξικόπημα το 1953, προς όφελος των πολυεθνικών εταιρειών, εναντίον του κεντροαριστερού πρωθυπουργού Μοχαμμάντ Μοσαντέκ, ο οποίος είχε εθνικοποιήσει την ιρανική πετρελαϊκή βιομηχανία, ο σάχης μεταμόρφωσε την υπηρεσία πληροφοριών του, τη SAVAK, σε μία από τις πιο διαβόητες για τις μεθόδους βασανιστηρίων και τρομοκρατίας που χρησιμοποιούσε. Δεν είναι λοιπόν έκπληξη το γεγονός ότι, για ένα σημαντικό μέρος της ιρανικής κοινωνίας, η μνήμη του καθεστώτος του σάχη συνδέεται με τον αυταρχισμό, τις κοινωνικές ανισότητες και την εξάρτηση από τη Δύση. Οι αριστερές δυνάμεις, τα συνδικάτα και οι ριζοσπάστες φοιτητές, καθώς και οι εκπρόσωποι πολλών εθνοτικών κοινοτήτων εκτός της κυρίαρχης, είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί απέναντι στον Παχλαβί.
Το Συνδικάτο των εργαζομένων στα λεωφορεία της Τεχεράνης και των προαστίων της, ένα από τα σημαντικότερα ανεξάρτητα συνδικάτα της χώρας, δήλωσε ότι αντιτίθεται στην «αποκατάσταση των παλαιών αυταρχικών καθεστώτων» και κάλεσε τους εργαζομένους που διαμαρτύρονται να αναδείξουν τους δικούς τους εκπροσώπους και όργανα αυτοδιαχείρισης. Για αυτούς, ο στόχος της διαμαρτυρίας δεν είναι η επιστροφή της μοναρχίας, αλλά η ανατροπή της θεοκρατικής δικτατορίας και η εγκαθίδρυση μιας πραγματικής κοινωνικής και πολιτικής δημοκρατίας.
Είναι ζωτικής σημασίας να αποφευχθεί η επανάληψη της κατάστασης του 1979, όταν, μετά την πτώση του καθεστώτος που όλοι μισούσαν, οι καρποί της επανάστασης έπεσαν στα χέρια των πιο συντηρητικών τμημάτων της. Γιατί από την εξέγερση κατά του Σάχη, ο αγώνας ζωής και θανάτου στο Ιράν δεν έχει σταματήσει ποτέ, μεταξύ των κινητήριων δυνάμεών της: από τη μία πλευρά, οι αντιδραστικοί θρησκευόμενοι φονταμενταλιστές και, από την άλλη, τα αντιτιθέμενα δημοκρατικά ρεύματα, κυρίως η αριστερά, στην οποία τα εργατικά και φεμινιστικά κινήματα έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο. Στο πλευρό τους βρισκόταν και εξακολουθεί να βρίσκεται η προοδευτική ιρανική διανόηση, και ιδίως η ισχυρή παράδοση του κριτικού κινηματογράφου.
Καταστολή και απειλή μεγάλης πολεμικής σύγκρουσης
Το καθεστώς του Αγιατολλάχ Χαμενεΐ έχει καταστείλει συστηματικά τις εξεγέρσεις με μαζικές συλλήψεις, χρήση πραγματικών πυρομαχικών, βασανιστήρια, εξωδικαστικές εκτελέσεις και απειλές μαζικών εκτελέσεων. Το Ιράν είναι ήδη η χώρα με τις περισσότερες εκτελέσεις στον κόσμο, μαζί με μια άλλη αντιδραστική θεοκρατία, τη Σαουδική Αραβία, και οι Αγιατολλάχ απειλούν τώρα με έναν ακόμη πιο τρομακτικό αριθμό πολιτικών καταδικών.
Χιλιάδες άνθρωποι έχουν ήδη συλληφθεί και έχουν καταγραφεί πάνω από 2.000 βίαιοι θάνατοι – και αυτά είναι μόνο τα επίσημα στοιχεία (η αντιπολίτευση ήδη αναφέρει ότι ο αριθμός των νεκρών μπορεί να φτάνει τους 12.000). Οι δυνάμεις ασφαλείας δεν διστάζουν να εισβάλλουν στα νοσοκομεία. Η πρόσβαση στο Διαδίκτυο διακόπτεται περιοδικά στη χώρα, προκειμένου να απομονωθούν οι διαδηλωτές από τον έξω κόσμο και να συνεχιστεί η σφαγή με την βοήθεια αυτών των διακοπών διαδικτύου.
Ταυτόχρονα, η περιοχή αντιμετωπίζει έναν αυξανόμενο κίνδυνο άμεσης στρατιωτικής επέμβασης από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, οι οποίες ενδέχεται να προσπαθήσουν να εκμεταλλευτούν την κρίση για να χτυπήσουν το Ιράν και να ενισχύσουν έτσι τη θέση τους στη Μέση Ανατολή. Ένα τέτοιο σενάριο, αυτό μιας νέας ανεύθυνης ιμπεριαλιστικής περιπέτειας, κινδυνεύει να προκαλέσει εμφύλιο πόλεμο, να αυξήσει ακόλουθα τον αριθμό των θυμάτων και να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω την περιοχή, οδηγώντας σε μια ακόμη πιο καταστροφική κατάσταση για τους πληθυσμούς της Παλαιστίνης και του Κουρδιστάν.
Ο Τραμπ παρουσιάζεται ήδη ως ένας «υπερασπιστής» των θυμάτων του ιρανικού καθεστώτος, έναν ισχυρισμό που η ιρανική προπαγάνδα εκμεταλλεύεται εναντίον των διαδηλωτών. Αυτή η στάση είναι ακόμη πιο κυνική, δεδομένου ότι ο ίδιος και η κυβέρνησή του, όπως και οι Ιρανοί ομοϊδεάτες τους, χαρακτηρίζουν τους διαδηλωτές «τρομοκράτες» και δικαιολογούν τη δολοφονία αμάχων (όπως αυτή της Ρενέ Γκουντ, που πυροβολήθηκε από έναν πράκτορα της ICE).
Οι Ιρανοί διαδηλωτές μπορεί να βρεθούν ανάμεσα σε δύο πυρά: τη θεοκρατική δικτατορία στο εσωτερικό της χώρας και τα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο εξωτερικό, χωρίς να ξεχνάμε τον ανταγωνισμό για το πετρέλαιο και τους πόρους μεταξύ των πλησιέστερων (επίσης αντιδημοκρατικών) γειτόνων, όπως το Κατάρ, τα ΗΑΕ και το Κουβέιτ. Όταν οι ακροδεξιές κυβερνήσεις του ίδιου του Ιράν, των ΗΠΑ και του Ισραήλ προσπαθούν να κάνουν τον ιρανικό λαό όμηρο των παιχνιδιών τους, η διεθνής αριστερά πρέπει να τον βοηθήσει να επιβεβαιώσει την υποκειμενικότητα και την ανεξαρτησία του, ειδικά τώρα που οι εχθροί μας επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν το κλίμα για να υποδαυλίσουν την αντιμουσουλμανική ξενοφοβία ή να στρέψουν την υποστήριξη προς τους Ιρανούς διαδηλωτές ενάντια στην αλληλεγγύη προς τα θύματα της γενοκτονίας στη Λωρίδα της Γάζας ή του πολέμου στο Σουδάν.
Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι ντροπιαστικό να βλέπουμε ορισμένους υποστηρικτές του «αντιιμπεριαλισμού των ηλιθίων», που τελικά αντάλλαξαν τον διεθνισμό και την ταξική ανάλυση με γεωπολιτικές φλυαρίες –συχνά τους ίδιους που επευφήμησαν τη ρωσική επιθετικότητα κατά της Ουκρανίας– όχι μόνο να αρνούνται την αλληλεγγύη προς τους Ιρανούς εργάτες, αλλά αντίθετα να την εκφράζουν προς το αιματηρό φονταμενταλιστικό καθεστώς των θρησκευτικών ηγετών και του τοπικού κεφαλαίου, υπεύθυνο για την εκτέλεση χιλιάδων κομμουνιστών και άλλων αριστερών ακτιβιστών. Αυτοί οι συνωμοσιολόγοι πηγαίνουν πιο μακριά από τον ίδιο τον Ιρανό πρόεδρο Πεζεσκιάν, ο οποίος αναγκάστηκε να παραδεχτεί ότι αν ο λαός είναι δυσαρεστημένος, η ευθύνη βαρύνει την κυβέρνηση και όχι κάποια ξένη δύναμη – γιατί θεωρούν τις λαϊκές διαδηλώσεις εκατομμυρίων ανθρώπων ως μεθόδευση ξένων μυστικών υπηρεσιών ή κάποιας άλλης παραίσθησης.
Για τη δημοκρατία και την απελευθέρωση, όχι για μια νέα δικτατορία
Το ουκρανικό Κοινωνικό Κίνημα (Σοτσιάλνιι Ρουχ) καλεί την διεθνή αριστερά να σταθεί αλληλέγγυα στους Ιρανούς διαδηλωτές και να αναπτύξει δεσμούς με τις εργατικές συλλογικότητες και τους επαναστάτες φοιτητές του Ιράν. Δεν πρόκειται για υποστήριξη της αποκατάστασης μιας ετοιμοθάνατης μοναρχίας, που ενθαρρύνεται από εξωτερικές δυνάμεις, αλλά για αγώνα για την πραγματική δημοκρατική ανάπτυξη της χώρας, την οποία επιζητούν οι διωκόμενοι και πεινασμένοι Ιρανοί.
Το Ιράν δεν χρειάζεται έναν νέο «ισχυρό ηγέτη», αλλά τη διάλυση του θεοκρατικού κράτους, μια αναδιάρθρωση βασισμένη στην αυτοοργάνωση, την χειραφέτηση των γυναικών και των μειονοτήτων, την συνδικαλιστική και πολιτική ελευθερία, και αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης για τους εργάτες και τους αγρότες. Το μέλλον του Ιράν δεν πρέπει να αποφασιστεί από τους αγιατολλάχ, ούτε από τους στρατηγούς του Σώματος των Φρουρών της Επανάστασης, ούτε από ανέντιμους αυτοαποκαλούμενους ηγέτες, ούτε από ξένους ιμπεριαλιστές, αλλά από τον ίδιο τον ιρανικό λαό.
Σήμερα, οι δρόμοι των ιρανικών πόλεων έχουν γίνει πεδίο του αγώνα για το ψωμί, την ελευθερία και την αξιοπρέπεια. Από αυτό εξαρτάται η τύχη του Ιράν, αλλά και η ισορροπία των δυνάμεων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Αλληλεγγύη στους εξεγερμένους, αλληλεγγύη σε όλους τους καταπιεσμένους!
Σοτσιάλνιι Ρουχ [Κοινωνικό Κίνημα*]
15 Ιανουαρίου 2026
[*Η Соціальний рух (Κοινωνικό Κίνημα) είναι ουκρανική οργάνωση και έχει το καθεστώς του μόνιμου παρατηρητή στην 4η Διεθνή].
ΤΠΤ - "4" 
