του Τάσου Αναστασιάδη, Τροπολογία στη συνδιάσκεψη της Αναμέτρησης (*)
Για την όξυνση των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών και την άνοδο της ακροδεξιάς στον κόσμο
Τάσος Αναστασιάδης (ΝΔΠ & ΠΣ Αναμέτρησης 26/3/2025)
Η αιματηρή επίθεση του σιωνιστικού κράτους και του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού ενάντια στον παλαιστινιακό λαό, μετά και τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, εγγράφεται σε μια πολυδιάστατη διεθνή κρίση σε έναν ήδη εύθραυστο και χαοτικό κόσμο. Η άνοδος της ακροδεξιάς, έως και στο κέντρο του ιμπεριαλισμού (ΗΠΑ) εκφράζει και επικυρώνει τη διεθνή “αταξία” και τη γυμνή βία με βάση τη δύναμη. Η όξυνση των διακρατικών σχέσεων, αλλά και συγκρούσεις, όπως η εισβολή της Ρουάντα στο Κονγκό, μαρτυρούν την εξασθένιση μιας κεντρικής κατεύθυνσης με βάση την ανοχή, τη συναίνεση ή τις ισορροπίες (“ρυθμίσεις”, “διεθνές δίκαιο”, κλπ.), και τη διεκδίκηση της ωμής βίας και δύναμης ως μέσον επιβολής. Η εμφάνιση ήδη κλιματικών καταστροφών, λόγω υπερθέρμανσης του πλανήτη, και το αδιέξοδο στην αντιμετώπισή της προστίθενται στις οικονομικές και πολιτικές κρίσεις.
Τα μεγάλα προβλήματα έχουν διεθνοποιηθεί περαιτέρω όπως έδειξε το κραχ του 2008, η πανδημία του Covid, οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής (ξηρασία κλπ), κλπ., αλλά και οι παραγωγικές αλυσίδες, όπως και το ίδιο το κεφάλαιο, το χρηματοπιστωτικό αλλά, αναγκαστικά και το βιομηχανικό. Όμως η ενίσχυση του ελεύθερου ανταγωνισμού (το νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα), ιδιαίτερα στις πολιτικές και στρατιωτικές του εκφράσεις, τα επιδεινώνει, με την αύξηση των πολέμων και την εντατικοποίηση του ανταγωνισμού ΗΠΑ – Κίνας, αλλά και των υπόλοιπων ιμπεριαλισμών (Ρωσία – Ευρώπη, ΗΠΑ – Ευρώπη, κλπ.).
Η πιο άμεσα απειλητική και καθοριστική όψη αυτής της κρίσης είναι η οικολογική κρίση αποτέλεσμα 2 αιώνων καπιταλιστικής συσσώρευσης (καπιταλισμός βασιζόμενος σε ορυκτά καύσιμα). Η μέση θερμοκρασία ανεβαίνει, η βιοποικιλότητα εξαφανίζεται, έχουμε ρύπανση, πανδημίες, κλπ. Η κλιματική κρίση οξύνεται λόγω μιας οικονομίας βασισμένης σε ορυκτά καύσιμα και υπερκατανάλωση κρέατος και υπερεπεξεργασμένων τροφίμων. Οι πάγοι λιώνουν και το χρησιμοποιήσιμο νερό περιορίζεται. Η αγροτοβιομηχανία, τα ορυχεία και η άντληση υδρογονανθράκων καταστρέφουν τα δάση. Πληθυσμοί μετακινούνται μαζικά.
Αλλά και οικονομικά ζούμε στον απόηχο της οικονομικής κρίσης του 2008, που άνοιξε μια μακρόχρονη υφεσιακή περίοδο όπως εκείνη του 1873-1890 και κυρίως εκείνη του 1929-1933. Η ίδια η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση είναι σε κρίση, γιατί δεν μπορεί να εξασφαλίσει την ανάπτυξη και τα ποσοστά κέρδους και συσσώρευσης κεφαλαίου των δεκαετιών του 1980 και 1990 και ακόμα λιγότερο τα προηγούμενα ποσοστά αύξησης της παραγωγικότητας. Η κρίση αυτή ενισχύει τη γεωπολιτική πόλωση, που οξύνεται από τους πολέμους και την ανάπτυξη των εθνικισμών, αλλά διαταράσσει ταυτόχρονα και τις διεθνοποιημένες αλυσίδες παραγωγής (ενεργειακή αλυσίδα Ρωσίας – Ευρώπης, παραγωγή μικροεπεξεργαστών Κίνας – ΗΠΑ).
Η επέκταση ενός νεοφιλελεύθερου υπερατομικισμού σε συνδυασμό με τον έλεγχο από τη δεξιά των κοινωνικών δικτύων και τη χρήση σχετικών αλγορίθμων (ακόμα και AI) ευνοεί την αποπολιτικοποίηση και το συντηρητισμό. Αλλά η αντικειμενική του βάση δεν είναι μόνο ο κατακερματισμός ή οι αναδιαρθρώσεις της παραγωγής, είναι και η περαιτέρω εμπορευματοποίηση της εργατικής δύναμης, μέσω αγοράς (uber-οποίηση) και μισθού με το κομμάτι (υποτιθέμενων αποδόσεων ενός “ανθρώπινου κεφαλαίου”). Επίσης ο νεοφιλελευθερισμός συνεχίζει να επιτίθεται βίαια σε ό,τι έχει απομείνει από το Κράτος Πρόνοιας, επιβάλλοντας την υπερεκμετάλλευση των εργαζομένων στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες, ιδιαίτερα της φροντίδας (νοσηλευτικές, κλπ.), πλήττοντας ιδιαίτερα τις γυναίκες (αλλά και τους φυλετικά, κλπ., διαφορετικούς). Ο νεοφιλελευθερισμός κρατάει τις γυναίκες σε καθεστώς περισσότερο ή λιγότερο θεσμοθετημένης εργασίας, αλλά τις ξαναφορτώνει και με τα καθήκοντα φροντίδας παιδιών, ηλικιωμένων και αρρώστων, καθήκοντα που, ειδικά στο Βορρά, κάλυπταν οι κοινωνικές υπηρεσίες που μειώνονται ραγδαία. Έτσι αυτές οι υπηρεσίες ξαναγίνονται εν μέρει «οικιακές» (ανατίθενται στην οικογένεια) και φυλετικές (αναλαμβάνονται από μη Λευκούς, Μαύρους, ιθαγενείς γυναίκες, μετανάστες).
Το «γεωπολιτικό χάος» επιδεινώνεται οδηγώντας σε εξασθένιση της ιμπεριαλιστικής ηγεμονικής ισχύος, του “δυτικού” ιμπεριαλισμού. Η αμερικάνικη μονοπολική ηγεμονία (με τις συμμαχίες της), μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, δεν υπάρχει πιά. Αφενός, εμφανίζονται νέοι, επιθετικοί, παίκτες, με μεγαλύτερη ή μικρότερη ιμπεριαλιστική διείσδυση, όπως η Ρωσία ή η Κίνα, αλλά και οι υπόλοιπες BRICS, κλπ. Επιπλέον, ο ίδιος ο ηγεμονικός “δυτικός ιμπεριαλισμός” δεν είναι καθόλου δεδομένος, όπως το αποδεικνύει και η πρόσφατη συμμαχία Τραμπ-Πούτιν έναντι της Ευρώπης. Η παγκόσμια “τάξη πραγμάτων” γίνεται πιο ασταθής και αβέβαια, περισσότερο αταξία παρά τάξη.
Ο “μονοπολικός” ιμπεριαλιστικός κόσμος, με την ιεραρχία του και τους “πολυμερείς” κανόνες του, έχει ήδη κλονιστεί βαθιά και αντικαθίσταται από πολυπολικούς ιμπεριαλισμούς, των οποίων η ιεραρχία αμφισβητείται τόσο εν πράγμασι όσο και στους κανόνες τους. Η επάνοδος των ανοιχτά διεκδικούμενων “σφαιρών επιρροής”, ως θεμιτές οντότητες, σε βάρος των ανθρώπων, του πλανήτη και των πληθυσμών, μαρτυρά την επιστροφή στην κλασική αποικιοκρατία. Η αμφισβήτηση και έμπρακτη αποδυνάμωση των διεθνών οργανισμών, τόσο των κληρονομημένων από τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο (σύστημα ΟΗΕ), όσο και των πιο άμεσα ελεγχόμενων από το κεφάλαιο (ΔΝΤ, ΠΟΕ, κλπ.), αλλά και των διεθνών διαιτητικών και δικαστικών οντοτήτων, δεν απογυμνώνει απλώς τις διεθνείς σχέσεις από την ιδεολογία ή τη νομιμοποίησή τους, αλλά και προωθεί την όξυνση και τη σύγκρουση μεταξύ των διάφορων ιμπεριαλιστικών κέντρων, μεγάλων αλλά και μικρότερων. Από αυτή την άποψη, προσθέτει αταξία στην ήδη αταξία του κόσμου, ενώ αποπροσανατολίζει και την αυθεντική απάντηση στον καπιταλισμό και τα αδιέξοδά του, από τις ανάγκες και την αυτοοργάνωση των ανθρώπων προς τη γενίκευση του κανιβαλισμού και την αναζήτηση ισχυρών σωτήρων.
Η άνοδος του Τραμπ στις ΗΠΑ, από αυτή την άποψη, κινδυνεύει να αποτελέσει όχι απλώς σύνοψη ενός νέου καπιταλιστικού μοντέλου πολιτικής διαχείρισης των αντιφάσεων της άρχουσας τάξης, αλλά και ιστορική καμπή για την πάλη των τάξεων.
Η άνοδος της ακροδεξιάς έχει ήδη ιστορία, σε όλο τον κόσμο, με ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά. Τα κόμματά της δηλώνουν αντισυστημικά, ενώ είναι υπερνεοφιλελεύθερα, συντηρητικά στα ήθη, εθνικιστικά, ξενόφοβα, ρατσιστικά, μισογύνικα, ομοφοβικά, υποστηριζόμενα από θρησκευτικούς κύκλους, αμφισβητούν την επιστήμη και αρνούνται την κλιματική αλλαγή. Η πρόοδός τους οφείλεται στην κρίση των νεοφιλελεύθερων δημοκρατιών, που αδυνατούν να ικανοποιήσουν τις ανάγκες των λαών, και στην απορρεόμενη απογοήτευση κοινωνικών τομέων λόγω της κρίσης, της διάρρηξης του κοινωνικού ιστού και της αποτυχίας των «εναλλακτικών» σοσιαλφιλελεύθερων και «προοδευτικών». Επιπλέον, στηρίζονται και σε πραγματικούς τομείς της αστικής τάξης που δεν υποστηρίζουν απλώς μια καθεστωτική σκλήρυνση, χτύπημα του μαζικού κινήματος, επιβολή βίαιων μέτρων για αύξηση του ποσοστού κέρδους, όπως το κάνει ούτως ή άλλως ο νεοφιλελευθερισμός και το “ακραίο κέντρο”, αλλά συσπειρώνονται γύρω από μια νεοφασιστική λύση, με γενικευμένη ατομικοποίηση του πληθυσμού, σε χτύπημα των συλλογικών του εκφράσεων και οργανώσεων, σε περικοπή της όποιας αστικής δημοκρατίας, τόσο στο νομοθετικό και εκτελεστικό της σκέλος, όσο και στο δικαστικό.
Το χτύπημα και η διάλυση των ανεξάρτητων οργανώσεων, κυρίως του εργατικού κινήματος, αλλά και γενικότερα των κοινωνικών κινημάτων δεν έχει πάρει ακόμα τη μορφή οργανωμένων φασιστικών συμμοριών, αλλά κυρίως βασίζεται στην οικονομική και πολιτική δύναμη και τον αυταρχισμό. Από την άποψη αυτή είναι εμβληματική η συσπείρωση του πολύ μεγάλου, διεθνούς, κεφαλαίου και του χρήματος πίσω από τον Τραμπ -παρά τις αντιφάσεις που ενέχει προφανώς. Η πορεία αυτή δεν πρέπει να υποτιμηθεί: είναι πρωταρχικό μας καθήκον η εναντίωση στην άνοδο του φασισμού και στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων και των περιθωρίων που τυπικά (και άρα και ουσιαστικά) αφήνει η αστική δημοκρατία. Τα καταπιεσμένα στρώματα και κατηγορίες, το εργατικό κίνημα, πρέπει να οικοδομήσουν και να αντιτάξουν το ενιαίο τους μέτωπο κατά του ανερχόμενου φασισμού. Σε εθνικό αλλά και σε διεθνές επίπεδο, όπου η γυμνή βία, η δύναμη, διεκδικεί το αυτοδίκαιο προνόμιο της επιβολής.
Επιπλέον, όμως, και ίσως πιο σημαντικό, είναι ο αναγκαίος προσανατολισμός ώστε να αντικρουστεί η ίδια η ρίζα που επιτρέπει στις ακροδεξιές αντιλήψεις να δημιουργούν το κοινό τους. Από αυτή την άποψη, ο νεοφιλελευθερισμός ως πρόγραμμα βρίσκεται ο ίδιος στην πηγή του γενικευμένου κανιβαλισμού, καθώς οι φτωχοί, οι ανήμποροι, οι άλλοι, οι περίεργοι, οι γυναίκες, οι διπλανοί, οι μετανάστες, κλπ., κλπ., μπαίνουν στο στόχαστρο μιας ιδεολογίας για την οποία θα χρειαζόταν μια “δύναμη” που θα επιβληθεί στην “τάξη πραγμάτων”, και στην “ελίτ” της ή στο “σύστημά” της, στους “ξένους”, από την οποία θα πήγαζαν όλα τα δεινά. Από την άποψη αυτήν, ο πόλεμος δεν είναι απλώς μια “πολιτική με άλλα μέσα”, γίνεται ο ίδιος πολιτική, καθώς μόνο η επιβολή της γυμνής δύναμης μετράει -χωρίς άλλες “αξίες” και κανόνες. Εμπορικός πόλεμος, κυβερνητοπόλεμος, πληροφοριακός – ενημερωτικός πόλεμος, αλλά και κυριολεκτικός μιλιταρισμός και πολύ υλικοί πόλεμοι. Η δυναμική του σύγχρονου καπιταλισμού και του ιμπεριαλιστικού του πλέγματος έχει ήδη τεθεί σε αυτή την κατεύθυνση, με την πολιτική πρωτοπορία μάλιστα της παγκόσμιας ακροδεξιάς.
Η πορεία αυτή δεν απαντιέται αν δεν αμφισβητηθεί το κέντρο της, η λογική της, δηλαδή ο νόμος της βίας και του ισχυρού, ο νόμος της αξίας και της συσσώρευσης -και άρα και η αναζήτηση “σωτήρων”. Όλες οι πραγματικές κινητοποιήσεις της εργατικής τάξης, γυναικών, νέων, οικολογικές, μειονοτήτων, κλπ., όλες έχουν να αντιπαλέψουν τελικά αυτό το κέντρο και χρειάζονται τη γενίκευση και την αλληλεγγύη και αλληλοστήριξη. Χωρίς αυτό το τελευταίο, όχι μόνο κινδυνεύουν να ηττηθούν ή και να εγκλωβιστούν σε εθνικιστικά, θρησκευτικά, αδιέξοδα μίσους, αλλά και να δυσκολέψουν την αυθεντική μαζική, διεθνιστική, αντικαπιταλιστική διέξοδο. Η ενότητα των από τα κάτω, των εκμεταλλευόμενων και καταπιεσμένων του κόσμου όλου, είναι εξαιρετικά σημαντική, έστω και αν μπορεί να μοιάζει τεράστιο καθήκον. Και είναι σημαντική, γιατί μπορεί να δώσει πολιτική προοπτική, σε ρήξη ακριβώς με την όποια αυταπάτη περί σωτήρων, “προοδευτικών” αστών ή και ιμπεριαλισμών: ακόμα αν και ο καθένας στο μέρος του δεν μπορεί ίσως να λύσει όλα τα προβλήματα, ωστόσο δεν μπορεί να διακηρύξει πως “αυτός έχει τα δικά του και δεν χρειάζεται να ασχολείται και με των άλλων”: οι Παλαιστίνιοι, οι Ουκρανοί, και όλα τα θύματα και όσοι αντιστέκονται αξίζουν και οφείλουμε να τους υποστηρίξουμε, όπως οφείλουμε να το κάνουμε και με τα θύματα της πατριαρχίας και με τους εργατικούς αγώνες…
Τάσος Αναστασιάδης
Αναμέτρηση, ΣΒ ΝΔΠ, 26/3/2025
(*) Πρόταση τροπολογίας: Το κεφάλαιο 1.4 “Όξυνση γεωπολιτικών ανταγωνισμών και η ανθρωπότητα μπροστά στην απειλή του πολέμου” διαγράφεται ολόκληρο και αντικαθίσταται από το προτεινόμενο. [Η εισήγηση μπορεί να βρεθεί στη σελίδα 10-14 του Κειμένου Θέσεων -εδώ]. Η τροπολογία υποβλήθηκε από τον Τάσο Αναστασιάδη, ΝΠΔ, στη Συνδιάσκεψη της Αναμέτρησης 28-30-2025, με την εξής “δικαιολόγηση”: Αντιπροτείνουμε ένα διαφορετικό κείμενο, σε αντιπαράθεση με το προτεινόμενο, γιατί θεωρούμε πως η όξυνση των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών πηγάζει από τον ίδιο τον καπιταλισμό, τη συσσώρευση του κεφαλαίου, τους ανταγωνισμούς του και τις κρίσεις του και όχι απλώς από κρατικούς συσχετισμούς δυνάμεων. Ιδιαίτερα η ιδέα ότι ο κόσμος μας χωρίζεται “βασικά” σε 2 στρατόπεδα, από τη μια ο δυτικός ιμπεριαλισμός και από την άλλη όλοι οι υπόλοιποι είναι και λαθεμένη και πολιτικά αντιδραστική, γιατί οδηγεί στην ιδέα “προοδευτικών” συμμαχιών με εθνικές αστικές τάξεις, μερικές από τις οποίες μπορεί να είναι εξίσου βάρβαρες ή και περισσότερο. Οι εργαζόμενοι και όλοι οι καταπιεσμένοι δεν μπορούν να βασιστούν σε άλλους “σωτήρες”, μόνο στη μεταξύ τους αλληλεγγύη και αλληλοϋποστήριξη».
[Η Συνδιάσκεψη καταψήφισε την τροπολογία (καθώς υπερψηφίστηκε μόνο από το 30,7% των ψηφισάντων: 100 υπέρ, 159 κατά, 67 λευκά)]
ΤΠΤ - "4" 
