Οι δικοί μας:
Δημήτρης Καρέλλας
(1955 – 2024)
του Τάσου Αναστασιάδη
Ο Δημήτρης Καρέλλας, ο Μίμης πάντα για μένα (από τα νιάτα μας, έστω και αν το υποκοριστικό αυτό δεν το πολυχρησιμοποιούσε τα τελευταία χρόνια), έφυγε από τη ζωή ακριβώς όταν εγώ ήμουν στην άλλη άκρη της γης, εκεί όπως μου έλεγε που ήταν “το δικό του όνειρο” να ταξιδέψει, στη Νέα Ζηλανδία. Έτσι, οι τελευταίες μας συνομιλίες, μέσα στον Οκτώβρη, έγιναν αναγκαστικά από μακρυά, μέσω ηλεκτρονικής αλληλογραφίας, καθώς τα ωράρια δεν συνέπιπταν εύκολα. Και όμως, ήταν για να οργανώσουμε μαζί (ή μάλλον να συμμετέχω εγώ -ως μέλος του ENSU) σε μια διεθνιστική εκδήλωση που οργάνωνε. Απέναντι στην πρακτική δυσκολία της παρουσίας μου, τελικά μου είπε ότι θα με αντικαταστήσει ο ίδιος. Και περιμένοντας, έμαθα από μακρυά τα δυσάρεστα νέα…
Ο Δημήτρης Καρέλλας το 1988 μιλώντας στην εκδήλωση για τα 50 χρόνια της 4ης Διεθνούς. Το πανό γράφει: «50 χρόνια αγώνας ενάντια στον καπιταλισμό και τη γραφειοκρατία. ΟΚΔΕ ελλ.τμήμα της 4ης Διεθνούς»
Μην μπορώντας να τον αποχαιρετίσω από κοντά, θέλω εδώ να καταγράψω τον αποχαιρετισμό μου σε έναν παλιό σύντροφο, με τον οποίο μάλιστα βρέθηκα τελευταία πολύ κοντά, εννοώ με την πολιτική έννοια. Για δύο, συνδεόμενους, λόγους: Το ένα ήταν σε σχέση με την αποτίμηση των εξελίξεων στους ταξικούς συσχετισμούς, ιδιαίτερα με την αποδιάρθωση του ΣΥΡΙΖΑ, για τις επιπτώσεις τους και για το τί πρέπει να κάνουμε εφεξής. Το άλλο, πιο δύσκολο και πιο επώδυνο, ακριβώς για αυτή την ελληνική αριστερά σε αποσύνθεση, σε σχέση με την πολιτική τοποθέτηση απέναντι στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Για το πρώτο, κυρίως ιδέες και προτάσεις ανταλλάξαμε, όμως για το δεύτερο συνεργαστήκαμε ενεργά, όπως φαίνεται και από τα δύο κείμενα που συνυπογράψαμε και δημοσιεύσαμε στην ΕφΣυν και που μπορούν να βρεθούν και στον ιστότοπο της ΤΠΤ – “4”:
- Το ένα είναι η μετάφραση και, κυρίως, η παρουσίαση ενός σημαντικού κειμένου της Daria Saburova, “Ουκρανικά Ερωτήματα”, ΕφΣυν, 10/11/2022.
- Το δεύτερο είναι ένα άρθρο που γράψαμε μαζί στην 2η επέτειο της εισβολής και το τιτλοφορήσαμε (καταχρηστικά χρησιμοποιώ τον πληθυντικό, γιατί ήταν ο Μίμης που το εμπνεύστηκε!): “From the river to the sea, help Ukraine to be free”, ΕφΣυν 28/2/2024.
Αλλά πριν και από τα επίκαιρα διακυβεύματα, μπορώ να θυμίσω την κρίσιμη παρουσία του Καρέλλα στα χρόνια καμπής που αποτέλεσε για τη δική μας γενιά η δεκαετία του 1980. Ήταν η εξάντληση του χειραφετητικού κύματος του Μάη του ‘68 (και της “μεταπολίτευσης” στην Ελλάδα), ήταν η νεοφιλελεύθερη απάντηση του καπιταλισμού στην κρίση του της προηγούμενης δεκαετίας και η γενικευμένη “συναίνεση της Ουάσιγκτον” και ήταν, ασφαλώς, και η πτώση του τείχους του Βερολίνου και κατόπιν. Όντας στην ηγεσία του ελληνικού τμήματος της 4ης Διεθνούς υπήρξε από τους πρωτεργάτες της αναγκαίας αναδιάταξης για να αποφευχθεί η ρητορική αποστέωση, το οποίο στο χώρο μας μεταφράστηκε στην ενοποίηση του τμήματος με μικρότερες ομάδες που είχαν βρεθεί εκτός του, ακριβώς απέναντι στις νέες δυσκολίες της περιόδου. Ήταν η περίπτωσή μου (μέσα από περιοδικά και ομάδες, όπως το Μαρξιστικό Δελτίο, ο Μαρξιστικός Λόγος, η Μαρξιστική Συσπείρωση και ο Σπάρτακος) και ήταν η περίοδος που βρεθήκαμε πολύ κοντά (ακόμα και προσωπικά).
Οι παλαιότερες διαφωνίες επισκιάστηκαν μπροστά σε έναν κόσμο που άλλαζε ριζικά, κυρίως στους ταξικούς συσχετισμούς και στην ανάγκη αναπροσανατολισμού μας. Και ο Μίμης ήταν από αυτούς που δεν δίστασε να ανοίξει τους νέους δρόμους στην ανάλυση, στην τοποθέτηση, στη θέση, είτε επρόκειτο για το νεοφιλελευθερισμό, είτε για την καπιταλιστική παλινόρθωση στα ανατολικά είτε και, για πιο “ζωτικά” για εμάς ζητήματα, όπως η τότε “μακεδονίαση” και ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία. Προσπαθώντας κυρίως να ξεφύγει από τα ελληνικά καλούπια και τις παρωπίδες που προκαλούν οι εθνικές αναδιπλώσεις και να επικοινωνήσει με τη διεθνή αναζήτηση, σκέψη, ερωτήματα, κυρίως μέσα από την 4η Διεθνή, αλλά και ευρύτερα.
Ωστόσο, καθώς δεν είμαστε “επαγγελματίες” της πολιτικής και βυθιζόμαστε και στις προσωπικές μας αντιφάσεις, προβλήματα, δυσκολίες, κάπου εκεί ο Μίμης απομακρύνθηκε οργανωτικά από εμάς -και το λέω αυτό γιατί δεν νομίζω να κωδικοποίησε μια συνολική διαφωνία, ενώ για καιρό κρατήσαμε και κάποια προσωπική επαφή. Στη μεγαλύτερη εικόνα, πάντως, πιο γνωστό για τον υπόλοιπο κόσμο, ο Καρέλλας δεν δίστασε στην επόμενη δεκαετία, με τα φόρουμ και την άνοδο της κρίσης, να ενταχθεί στο ρεύμα έμπρακτης πολιτικής που άρχισε να διεκδικεί μαζικά την “πρώτη φορά αριστερά”, δηλαδή τελικά τον ΣΥΡΙΖΑ, και επίσης συμμετείχε και στην κυβέρνησή του (ως γραμματέας κοινωνικής πολιτικής). Με τα δικά μας αναλυτικά και θεωρητικά εφόδια, αυτό ήταν προβληματικό και ακόμα και ακατανόητο. Ωστόσο, η εκ των υστέρων αποτίμηση μπορεί να απαιτήσει μεγαλύτερες εκλεπτύνσεις και οι (έστω λίγες) προσωπικές ανταλλαγές για το θέμα που είχαμε μεταξύ μας θα μπορούσε να το υποδείξει αυτό. Γιατί ο απολογισμός δεν αφορά τις πολιτικές μηχανές ή όσους ψάχνουν θεσούλες εξουσίας, αφορά κυρίως τις ομάδες και τους ανθρώπους που θέλουν να αλλάξουν πράγματι τον κόσμο και όχι να εντρυφήσουν με απλές θεωρίες (ακόμα και σωστές) επί αυτού…
Η ουσιαστική, και απότομη, συνάντησή μου ξανά με τον Μίμη έγινε, έτσι, παραδόξως χάρη στον Πούτιν και στην εισβολή του στην Ουκρανία. Εν μέσω, και απέναντι, σε μια ελληνική αριστερά σε αποσύνθεση, που “συζητάει” ατελείωτα για το “πώς να τοποθετηθεί” απέναντι σε αυτή την εισβολή, που “συζητάει” δηλαδή για το πώς να εγκαταλείψει την αρχή της αλληλεγγύης προς τους καταπιεσμένους, τους κατατρεχάμενους, τα θύματα, και σε όσους/ες αντιστέκονται στη βία του καπιταλισμού (πατριαρχία, εκμετάλλευση, οικοκτονία, καταπίεση, αποικιοκρατία, ιμπεριαλισμό, κλπ.), ο Μίμης μου το συμπύκνωσε σε δυο κουβέντες: “Η Διεθνής έχει δίκιο” [η 4η Διεθνής, εννοείται]! Για κάποιον που τυπικά είχε αποκοπεί από τη Διεθνή, είναι εντυπωσιακό, ιδιαίτερα ξέροντας το γενικότερο κλίμα αυτής της υποτιθέμενης “αριστεράς” (ρεφορμιστικής και επαναστατικής).
Και αναρωτήθηκα: μήπως η απομάκρυνση στην πραγματικότητα ήταν μικρότερη απ’ό,τι φανταζόμουν (και όταν μάλιστα τον κορόιδευα γι’αυτό, μισοαστειευόμενος, στον ίδιο τόνο μου απαντούσε, χωρίς να ιδιοποιείται καθόλου κάποια “απομάκρυνση”: από την ίδια θέση μιλούσαμε, αυτή της επαναστατικής ουτοπίας). Μήπως ισχύει αυτό που έλεγε κάποιος ότι “μια φορά στη Διεθνή, είσαι για πάντα στη Διεθνή”, με την έννοια ότι, όσα τακτικά ζητήματα και να τεθούν, όσες προσωπικές αντιξοότητες και να συναντήσεις, τα θεμέλια της κατανόησης του κόσμου μας που αποκτάς σου μένουν για πάντα γερά μέσα σου, όπως και οι αρχές για τον προσανατολισμό και τη δράση;
Δυστυχώς, δεν θα μπορέσω να το συζητήσω ως τέτοιο με το Μίμη πλέον, όπως και τα άλλα που μας έμειναν στη μέση. Και ακόμα πιο δυστυχώς, στον αγώνα αυτόν για τη χειραφέτηση (πέρα και από το σημερινό, “ουκρανικό”, αγώνα) χάνουμε έναν πολύτιμο σύντροφο.
Τάσος Αναστασιάδης
Σύντομο βιογραφικό
Ο Δημήτρης Καρέλλας γεννήθηκε το 1955 στην Αθήνα, όπου και μεγάλωσε, στην περιοχή Γκύζη και Αμπελόκηποι. Μαθήτευσε στο 10ο Γυμνάσιο Αρρένων, που ήδη από την εποχή της χούντας ήταν και κέντρο ζύμωσης πολιτικών ιδεών. Σπούδασε πολιτικές επιστήμες στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ενώ αργότερα έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην ΑΣΟΕΕ. Δούλεψε στην Ιονική Τράπεζα και κατόπιν στην Alpha Bank, από όπου συνταξιοδοτήθηκε το 2010. Παντρεύτηκε την Ελευθερία Τσακιροπούλου, με την οποία απέκτησε μία κόρη, τη Ραλλού.
Από τα φοιτητικά του χρόνια πολιτικοποιήθηκε και συμμετείχε ενεργά στα “κοινά”, τόσο πολιτικά όσο και συνδικαλιστικά. Εντάχθηκε γρήγορα στο ελληνικό τμήμα της 4ης Διεθνούς (ΟΚΔΕ) το οποίο το οδήγησε στην επανενοποίηση της δεκαετίας του ‘80 (ΟΚΔΕ-Σπάρτακος). Εξαιρετικά δραστήριος στα συνδικαλιστικά του χώρου του, αλλά και στο γενικότερο αντιπαγκοσμιοποιητικό κίνημα της δεκαετίας του 2000, από το οποίο πήγασε και η ιδιόμορφη ελληνική απάντηση στην κρίση του καπιταλισμού, δηλαδή ο ΣΥΡΙΖΑ. Συμμετέχοντας στην κυβέρνηση του τελευταίου, το 2015, ανέλαβε πόστο κυβερνητικής ευθύνης, ως Γενικός Γραμματέας Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Αυτός ήταν, άλλωστε, και ο χώρος που είχε ιδιαίτερα επεξεργαστεί με την ακαδημαϊκή του συνεργασία στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής στα θέματα ακριβώς κοινωνικής πολιτικής.
Μέσα από το πόστο του Γενικού Γραμματέα Κοινωνικής Αλληλεγγύης, δόθηκε ολόψυχα στη χάραξη συγκεκριμένων πολιτικών, όπως για το κοινωνικό εισόδημα αλληλεγγύης, για τα σχολικά γεύματα, για την αναμόρφωση του πλαισίου αναδοχής και υιοθεσίας, για τα προγράμματα αστέγων, για τους κανονισμούς στα προνοιακά ιδρύματα και γενικότερα για τα προνοιακά και τα αναπηρικά επιδόματα.
Κατά τα δύο τελευταία χρόνια, υπέφερε από έναν καρκίνο από τον οποίο φιλοδοξούσε ότι απαλλάχτηκε με τις θεραπείες που ακολούθησε, όμως τελικά η αρρώστια τον νίκησε. Έσβησε ήρεμα στις 25 Οκτωβρίου 2024.
Σημείωση φωτογραφιών συνολικά: Ευχαριστούμε την Ελευθερία Τσακιροπούλου για τη χρήση των φωτογραφιών από το αρχείο της.
ΤΠΤ – “4”
ΤΠΤ - "4" 
