Εκκλησία: έκφραση πολιτικών προβλημάτων

Σπάρτακος 79, Μάης 2005


Η  ΚΡΙΣΗ  ΣΤΗΝ  ΕΚΚΛΗΣΙΑ  ΕΚΦΡΑΣΗ  ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΩΝ   ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

 

Tου Ν. Συμεωνίδη

 

  1. I.Hεκκλησία παράρτημα του ελληνικού κράτους

Με την ίδρυση του, το νέο ελληνικό κράτος είχε μια σχέση συνεργασίας και ανταγωνισμού με την εκκλησία. Γιαυτό τόσο επί Καποδίστρια, όσο και επί Οθωνα προσπάθησε να την κρατήσει μακριά από την άσκηση πολιτικής Ταυτόχρονα το ελληνικό κράτος βλέποντας  την επιρροή του θεσμού αυτού στις μάζες, προώθησε στα μέσα του 19ου αιώνα, το «αυτοκέφαλο» της ελλαδικής εκκλησίας, δηλαδή τη διοικητική αυτονομία της από το Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης, επειδή το τελευταίο θα μπορούσε να επηρεαστεί από την τουρκική κυβέρνηση σε μια εποχή εχθρικών σχέσεων με την Τουρκία Με την προώθηση της «Μεγάλης Ιδέας», της εδαφικής επέκτασης της Ελλάδας σε βάρος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας οι σχέσεις του κράτους με την εκκλησία άλλαξαν. Το κράτος θεώρησε ότι η εκκλησία θα του ήταν ένας πολύ χρήσιμος μηχανισμός για αυτόν το σκοπό του. Από τη μια θα συνέβαλε στην εσωτερική προπαγάνδα ενάντια στον «προαιώνιο εχθρό» και από την άλλη θα βοηθούσε στην καλλιέργεια επαφών και σχέσεων με τους ομόδοξους πληθυσμούς των διεκδικούμενων περιοχών. Ετσι από τα μέσα του 19ου  αιώνα η εκκλησία αποτέλεσε έναν τμήμα του κρατικού μηχανισμού που είχε σαν ρόλο να συμβάλει με το δικό της τρόπο στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων του ελληνικού κράτος. Ο ρόλος της εκκλησίας έγινε ακόμη σημαντικότερος μετά την κατάληψη σειράς περιοχών στις αρχές του 20ου αιώνα, όπου η πλειοψηφία του πληθυσμού τους δεν ήταν έλληνες. Ο κλήρος συνέβαλε τα μέγιστα στην εθνική ενσωμάτωση των περιοχών αυτών. Το τρίπτυχο παπάς, δάσκαλος και χωροφύλακας υπήρξε η τοπική εξουσία με πρώτο καθήκον τον εξελληνισμό του πληθυσμού.

Σε αντάλλαγμα αυτών των υπηρεσιών της η εκκλησία πήρε σημαντικά προνόμια δηλαδή γη, φορολογικές ατέλειες και νομική κατοχύρωση μιας σειράς διαδικασιών που πρόσδεναν τον πολίτη σε αυτήν (βάπτιση, θρησκευτικός γάμος, θρησκευτική κηδεία, διδασκαλία θρησκευτικών στα σχολεία, ακόμη και έκδοση κάποιων πιστοποιητικών όπως απορίας).

Στην εποχή της δικτατορίας Μεταξά θεσμοθετήθηκε και η μισθοδοσία του κλήρου από το κράτος, ενώ μέχρι τότε γινόταν από τους ενορίτες. Αυτό απήλλαξε την εκκλησία από μία μεγάλη δαπάνη και της επέτρεψε να αυξήσει ακόμη περισσότερο τον πλούτο της.

Σήμερα η εκκλησία βασίζει τη δύναμη της στα παρακάτω :

–  Στην τεράστια εκκλησιαστική περιουσία που αποτελείται κυρίως από ακίνητα (κτήματα, οικόπεδα, κτίρια κλπ) αλλά και από επιχειρήσεις (τουριστικές κύρια) και μετοχές σε τράπεζες και επιχειρήσεις.

–  Στο ανεξέλεγκτο κάθε εκκλησιαστικής δραστηριότητας από το κράτος όπως ο μη ουσιαστικός φορολογικός, διαχειριστικός και πολεοδομικός έλεγχος,

–  Σε σειρά νομοθετημάτων και νομικών μέτρων που την ευνοούν όπως η απαγόρευση προσηλυτισμού κλπ.

–  Στην προώθηση της προπαγάνδας της εκκλησίας στα σχολεία μέσω του μαθήματος των θρησκευτικών αλλά και των υποχρεωτικών διαδικασιών που προωθούν το δέσιμο των πολιτών με αυτήν : βαπτίσεις, κηδείες, αγιασμούς, ορκωμοσίες, εκκλησιασμούς, εξομολογήσεις  κλπ.

–  Στην παρουσία κληρικών σε μια σειρά κρατικές υπηρεσίες (στρατός, φυλακές, τομείς της δικαιοσύνης κλπ) με επίσημο ή ανεπίσημο αλλά εξαιρετικά σημαντικό ρόλο.

–  Στην ανάθεση από το κράτος σε τομείς της εκκλησίας ειδικών αποστολών «εθνικού χαρακτήρα» σε συνεργασία με κρατικές υπηρεσίες όπως παλιότερα για το βορειοηπειρωτικό και τώρα για τα Πατριαρχεία Ιεροσολύμων και Αλεξάνδρειας, τις ιεραποστολές σε διάφορα μέρη του κόσμου κλπ.

 

ΙΙ. Εκκλησία και πολιτική

Σε γενικές γραμμές η εκκλησία υπηρέτησε την πολιτική του κράτους, σε κάποιες περιπτώσεις πήρε ενεργό μέρος στις πολιτικές διαμάχες (ανάθεμα κατά του Βενιζέλου το 1916, ρόλος του αρχιεπίσκοπου Δαμασκηνού στην Κατοχή και τα Δεκεμβριανά, καταδίκη των κομμουνιστών στον Εμφύλιο), πάντα σε συνεργασία με τις αντιδραστικότερες πολιτικές δυνάμεις του τόπου και στο πλευρό της εκάστοτε κυβέρνησης.

Τα χρόνια του ΠΑΣΟΚ έγινε μια προσπάθεια περιορισμού της ισχύος και του ανεξέλεγκτου της εκκλησίας πρώτα με την καθιέρωση του πολιτικού γάμου και αργότερα με το νόμο Τρίτση για την εκκλησιαστική περιουσία. Φάνηκε μία τάση περιορισμού του ρόλου της εκκλησίας στα δημόσια πράγματα, σε αρμονία με ό,τι ισχύει στην Ε.Ε. Ας υπενθυμίσουμε ότι οι μόνες χώρες της, πλην της Ελλάδας, όπου δεν υπάρχει χωρισμός εκκλησίας και κράτους είναι η Μ. Βρετανία και η Δανία, όπου όμως η εκκλησία δεν έχει δημόσιο ρόλο.

Η εκκλησιαστική ιεραρχία αντέδρασε σε αυτές τις δειλές προσπάθειες με την εκλογή του Χριστόδουλου σαν αρχιεπισκόπου.

 

ΙΙΙ. Η περίπτωση Χριστόδουλου

Ο  Χριστόδουλος δεν είναι ένας κλασσικός υπερσυντηρητικός επίσκοπος. Ξεκίνησε την εκκλησιαστική του καριέρα από τις υπηρεσίες της «αριστήνδην» Ιεράς Συνόδου» που είχε στήσει η δικτατορία με τον διορισμένο από αυτήν αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο. Φυσικά αδιαφόρησε για τα μεγάλα πολιτικά και κοινωνικά  κινήματα της περιόδου του τέλους της δικτατορίας και της Μεταπολίτευσης ενώ αργότερα σε άρθρο του εκφράστηκε με νοσταλγία για τη δικτατορία. Εντάχθηκε από πολύ νωρίς στην παραθρησκευτική οργάνωση Χρυσοπηγή που περιλαμβάνει  βασικά άγαμους κληρικούς με στόχο την προώθηση τους σε υψηλά εκκλησιαστικά αξιώματα. Σαν επίσκοπος Δημητριάδος προώθησε μια αναχρονιστική προπαγάνδα με μοντέρνες μεθόδους, με αποκορύφωμα το στήσιμο ραδιοφωνικού σταθμού και την προσωπική του εκπομπή με τον  εύγλωττο τίτλο «Οπισθεν  ολοταχώς». Διατηρούσε δεσμούς με κύκλους της Ακρας Δεξιά και ειδικότερα με τους κύκλους της εφημερίδας Στόχος.  Συνδέθηκε παράλληλα και με κύκλους της ΝΔ  σαν αρθρογράφος στην Καθημερινή, πρόεδρος του ιδρύματος Βουδούρη (Ελεύθερος Τύπος) και φίλος του Μητσοτάκη. Πρωτοστάτησε στις κινητοποιήσεις των θρησκευτικών κύκλων ενάντια στο νόμο Τρίτση για την εκκλησιαστική περιουσία.

Σαν αρχιεπίσκοπος προώθησε μια επιθετική πολιτική απέναντι στο κράτος αντιδρώντας ακόμη και σε στοιχειώδη μέτρα όπως η μη αναγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες και προσπαθώντας να αποκτήσει έναν γενικότερο πολιτικό ρόλο. Ετσι  συγκρούστηκε τόσο με την ηγεσία Σημίτη του ΠΑΣΟΚ όσο και με τμήματα της ΝΔ που δεν είδαν θετικά  την προσπάθεια του για απόκτηση ρυθμιστικού ρόλου στα πολιτικά πράγματα. Ηταν χαρακτηριστική η υπόσκαψη του Τζαννετάκου στις Νομαρχιακές εκλογές και η υποστήριξη του Καρατζαφέρη που οδήγησε στην ήττα του πρώτου. Αυτό αποτέλεσε μια προειδοποίηση και για την ηγεσία της ΝΔ που, με ελάχιστες εξαιρέσεις, συντάχθηκε μαζί του και βρήκε σε αυτόν έναν χρήσιμο σύμμαχο, ιδιαίτερα ενόψει των εκλογών του 2004.

 

ΙV.  Η τωρινή κρίση

Μετά την ανάληψη της  κυβέρνησης από τη  ΝΔ, ο Χριστόδουλος απαίτησε την πληρωμή της αμοιβής του για την εξόφθαλμη στήριξη  που της έδωσε σε όλη την προηγούμενη περίοδο.  Η αμοιβή αυτή ήταν,  σε πρώτη φάση υλική, η παραχώρηση στην εκκλησία μεγάλης δασικής έκτασης στον Υμηττό για οικοδόμηση και η, παρά τις αντίθετες πολεοδομικές διατάξεις, παροχή άδειας για  κατασκευή μεγάλου ξενοδοχείου στο Κολωνάκι. Αλλά ήταν σαφές ότι  αυτά ήταν μόνο η αρχή. Ο Χριστόδουλος απαίτησε στήριξη  σε κάθε τυχοδιωκτισμό του, όπως  η προσπάθεια του να  αρπάξει εξουσίες από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης,  εκβιάζοντας την κυβέρνηση ότι σε αντίθετη περίπτωση θα παρεμβαίνει σε κεντρικές πολιτικές επιλογές της (συμφωνία με την Τουρκία, ρύθμιση του Κυπριακού) κάνοντας της κριτική από ακροδεξιά σκοπιά και ευνοώντας  την δημιουργία κόμματος στα δεξιά της.

Ταυτόχρονα μετά την εκλογή του σαν αρχιεπίσκοπος ο Χριστόδουλος προσπάθησε να αποστασιοποιηθεί από την Χρυσοπηγή δημιουργώντας  ένα δικό του παραεκκλησιαστικό κύκλωμα και προωθώντας σαν επισκόπους άτομα από το κύκλωμα αυτό. Γιαυτό η  ηγεσία της Χρυσοπηγής πήρε αποστάσεις από αυτόν.

Βλέποντας ότι ο Χριστόδουλος είναι σε ρήξη με το Πατριαρχείο και σε διάσταση με τη Χρυσοπηγή αλλά και τη φθορά της κυβέρνησης στην ίδια της τη βάση, με χαρακτηριστική περίπτωση τις αγροτικές κινητοποιήσεις όπου πρωτοστάτησαν νεοδημοκράτες, η ηγεσία της κυβέρνησης έδωσε το πράσινο φως για να βγουν  στη δημοσιότητα όλες οι ανηθικότητες και οι βρωμιές της κλίκας Χριστόδουλου.

Ετσι  σειρά δημοσιογράφων που πριν από 2 χρόνια αποτέλεσαν τα «βαποράκια» της Ασφάλειας  για τα θέματα της τρομοκρατίας, βγήκαν πάλι στην επιφάνεια παρουσιάζοντας στοιχεία για τα σκάνδαλα στην εκκλησία. Αρχισαν από τα πιο εξόφθαλμα όπως η αρχαιοκαπηλία βυζαντινών εικόνων και η παρέμβαση σε δικαστικούς κύκλους για την αποφυλάκιση μεγαλεμπόρων ναρκωτικών και το στήσιμο δικαστικών αποφάσεων. Προχώρησαν σε αποκαλύψεις οικονομικών και σεξουαλικών σκανδάλων. Αλλά εκεί που οι αποκαλύψεις ξεπέρασαν τα όρια ήταν με την αποκάλυψη της διασύνδεσης εκκλησιαστικών κύκλων με μυστικές υπηρεσίες και ειδικότερα με τη Μοσάντ.

Παρά τις δακρύβρεκτες διαψεύσεις του είναι περισσότερο από φανερό ότι ο Χριστόδουλος όχι μόνο γνώριζε αλλά συμμετείχε ενεργά στα περισσότερα από τα παραπάνω. Φάνηκε όμως και κάτι περισσότερο, ότι η κλίκα αυτή δεν είναι μια ακόμη παραεκκλησιαστική ομάδα με αντιδραστικές απόψεις. Πρόκειται για μια ομάδα ατόμων χωρίς ηθική που για την προώθηση των ιδιοτελών τους σχεδίων δεν σταματούν μπροστά σε τίποτα..Κόπτονται για το έθνος και συνεργάζονται με την ισραηλινή Μοσάντ,  φωνάζουν υστερικά ενάντια στα ναρκωτικά και συνεργάζονται και προωθούν αποφυλακίσεις μεγαλεμπόρων ηρωίνης, καλούν για επιστροφή στις ρίζες της ορθοδοξίας και ταυτόχρονα πουλάνε τις εικόνες των μοναστηριών σε πλούσιους συλλέκτες. Η συμπεριφορά τους θυμίζει μάλλον μαφία και αυτό έγινε πια φανερό σε πολύ μεγάλο μέρος από τους πιστούς τους.

 

  1. V. Οι προοπτικές της κρίσης

Η κυβέρνηση και τα ΜΜΕ προσπαθούν να  ξεπεράσουν το θέμα της κρίσης στην εκκλησία. Ο στόχος τους δείχνει να έχει επιτευχθεί.. Το κύρος του Χριστόδουλου έχει πέσει πολύ και οι πολιτικές του φιλοδοξίες μπήκαν ήδη στο ψυγείο. Αλλά και μέσα στην εκκλησία ο  Χριστόδουλος αναγκάστηκε να ζητήσει τη στήριξη της Χρυσοπηγής και εκκλησιαστικών παραγόντων με τους οποίους ήταν σε ρήξη μέχρι πρόσφατα.

Ωστόσο έγινε γρήγορα φανερόε ότι το θέμα δεν  έκλεισε. Η εκκλησιαστική κρίση εκδηλώθηκε στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων όπου έχει ήδη πάρει εκρηκτικές διαστάσεις. Οι παλαιστίνιοι ορθόδοξοι ανέχονται όλο και λιγότερο να έχουν σαν ηγέτη της εκκλησίας τους έναν μη συμπατριώτη τους, που μάλιστα συναλλάσσεται παρασκηνιακά με την ισραηλινή κυβέρνηση σε βάρος των συμφερόντων τους. Στην εκκλησία της Ελλάδας οι αψιμαχίες διαφόρων παραγόντων δίνουν και παίρνουν, παρά την προσωρινή ανακωχή. Είναι βέβαιο ότι θα έχουμε συνέχεια.

Όλα αυτά συμβαίνουν επειδή η εκκλησία διατηρεί ακόμη τρομερή ισχύ που τη διαχειρίζεται εν λευκώ η ηγεσία της. Ο εναγκαλισμός της με το κράτος συναγωνίζεται εκείνο των φονταμενταλιστικών καθεστώτων. Οσο θα αυξάνει η φθορά της ΝΔ και δεν θα εμφανίζεται αξιόπιστη λύση από τα αριστερά θα υπάρχει πάντα η πιθανότητα μιας επιστροφής του Χριστόδουλου στην πολιτική σαν γκουρού της ακροδεξιάς, με σοβαρές συνέπειες για όλους.

Γιαυτό η συμπεριφορά της αριστεράς στην υπόθεση αυτή ήταν απαράδεκτη. Ο Συνασπισμός ζήτησε γενικά χωρισμό εκκλησίας και κράτους  αλλά ταυτόχρονα εξέφρασε την επιθυμία του η εκκλησία να διατηρήσει τον «πνευματικό της ρόλο» ώστε να παίξει σωστά και τον «εθνικό της ρόλο». Το  ΚΚΕ απόφυγε να μιλήσει για την ουσία του ζητήματος , εκφραζόμενο γενικά υπέρ του χωρισμού αλλά αποφεύγοντας κάθε ενέργεια γιαυτό. Αυτό γιατί το κόμμα αυτό οραματίζεται μια ευρύτερη συμμαχία από την οποία δεν εξαιρεί και τομείς της εκκλησίας, πράγμα που ήδη δείχνει στην πράξη με τη συμμαχία του με πρόσωπα όπως η Κανέλλη και, μέχρι πρόσφατα, ο Ζουράρης. Στην πράξη και οι δύο αποδέχτηκαν την κυβερνητική άποψη να αφήσουμε ήσυχη την εκκλησία να τακτοποιήσει εσωτερικά τα θέματα της, που δίνει πολύτιμο χρόνο στο Χριστόδουλο για να ανασυνταχθεί.

Η μόνη σωστή θέση είναι η απαίτηση για άμεσο χωρισμό εκκλησίας και κράτους με δήμευση της εκκλησιαστικής περιουσίας εκτός των ορίων των ναών  και η άμεση απομάκρυνση από όλους τους κρατικούς θεσμούς όπως η παιδεία, η αστυνομία,  ο στρατός, η δικαιοσύνη,  τα νοσοκομεία κλπ κάθε θρησκευτικής παρουσίας.


Σπάρτακος 79, Μάης 2005

Αρχείο Σπάρτακου


https://wp.me/p6Uul6-w3

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s