Για μια «ορθόδοξη» κριτική στην ΟΚΔΕ

Σπάρτακος 71, Σεπτέμβρης 2003


Α.Κ.

Σ’ ένα τεύχος της εφημερίδας της (του Μάη 2003) η ομάδα «Εργατική Δημοκρατία» (ΕΔ), που χαρακτηρίζεται στα λόγια από έντονες αναφορές στην 4η Διεθνή και στον τροτσκισμό, δημοσίευσε ένα άρθρο με τίτλο «ΟΚΔΕ-Σπάρτακος: Συνδιάσκεψη ιδεολογικής αποσύνθεσης», όπου παρουσιάζεται μια κριτική της προσυνεδριακής συνδιάσκεψης της ΟΚΔΕ για το παγκόσμιο συνέδριο της 4ης Διεθνούς του Φλεβάρη 2003. Για μας είναι ένα δυσάρεστο καθήκον να απαντήσουμε σε αυτό το κακόβουλο μείγμα διαστρεβλώσεων, κουτσομπολιών σε προσωπικό επίπεδο και δυστυχώς και συκοφαντικών ισχυρισμών που περιέχει αυτό το άρθρο. Αν το άρθρο της ΕΔ έχει κάποιο πολιτικό νόημα, τότε είναι η καθόλου έντιμη προσπάθεια να «καρφώσει» κάποια μέλη της ΟΚΔΕ και να αξιοποιήσει κάποιες πραγματικές ή υποτιθέμενες διαφωνίες μέσα στην ΟΚΔΕ και στην 4η Διεθνή (αν και αναρωτιόμαστε για ποιο σκοπό).


Η προϊστορία

Κατ’ αρχάς πρέπει να εξηγήσουμε σύντομα τις σχέσεις της ΟΚΔΕ με την ΕΔ στα τελευταία χρόνια. Είναι γνωστό ότι ο χώρος των οργανώσεων με τροτσκιστική αναφορά πάσχει διεθνώς όπως και στην Ελλάδα από μια κατάσταση πολυδιάσπασης, γεγονός που εξασθενίζει τις δυνάμεις του επαναστατικού μαρξισμού στο σύνολό τους. Το 1997 μέλη της ΟΚΔΕ και η ΕΔ ξεκίνησαν μια κοινή προσπάθεια για να εξετάσουν αν τουλάχιστον μερικές απ’ αυτές τις ομάδες στην Ελλάδα μπορούσαν να ξεπεράσουν αυτήν την κατάσταση, που οφείλεται σε διάφορες διασπάσεις από τη δεκαετία του ’40 μέχρι αυτή του ’80. Αυτή η προσπάθεια μελών της ΟΚΔΕ και της ΕΔ είχε μια αρκετά καλή αρχή με το κείμενο «Δελτίο Συζήτησης της Επιτροπής Ενοποιητικής Πρωτοβουλίας» που δημοσιεύτηκε το Μάρτη 1998.

Σ’ αυτήν την πρωτοβουλία εμφανίστηκαν όμως από το 1999 πρώτες δυσκολίες όταν η ΕΔ εξέφρασε ενστάσεις ή μια μάλλον αρνητική στάση απέναντι στις «ευρωπορείες» στις οποίες τμήματα της 4ης Διεθνούς στην Ευρώπη έπαιξαν ενεργητικό, εν μέρει και πρωτοποριακό ρόλο, κάτι που συνέβαλε σημαντικά στην οικοδόμηση των ευρωπαϊκών τμημάτων της Διεθνούς, μεταξύ άλλων και της ΟΚΔΕ. Οι διαφωνίες κορυφώθηκαν το 2001 όταν η ΕΔ αρνήθηκε να συμμετάσχει στην καμπάνια της Γένοβας με το παράξενο επιχείρημα ότι πρώτα θα έπρεπε να αποφασίσουν οι εργάτες (!), ίσως σε κάποιες συνελεύσεις, αν θέλουν να πάνε στη Γένοβα ή όχι.

Αν παίρναμε αυτό το επιχείρημα σοβαρά, η Αριστερά και ιδιαίτερα η Άκρα Αριστερά θα ήταν καταδικασμένη για χρόνια, αν όχι για δεκαετίες σε αδράνεια και θα έμενε μόνιμα αποκομμένη απ’ όλες τις δραστηριότητες του αντιπαγκοσμιοποιητικού, αντιπολεμικού, φεμινιστικού και οικολογικού κινήματος, όπου σήμερα είναι δραστήρια ένα σημαντικό μέρος της πραγματικής πρωτοπορίας του εργατικού κινήματος. Δεν πρόκειται βέβαια για μια κατά φαντασία εργατική πρωτοπορία που έχει εμπεδώσει τα βασικά έργα των κλασικών του μαρξισμού πριν κινητοποιηθεί αλλά για αγωνίστριες και αγωνιστές με διάφορες και διαφορετικές, δηλαδή ρεφορμιστικές, «κεντριστικές» και επαναστατικές αντιλήψεις.

Εδώ ουσιαστικά χώρισαν οι δρόμοι της ΟΚΔΕ και της ΕΔ: Ενώ η ΟΚΔΕ επιδιώκει να συμμετέχει στα πραγματικά υπαρκτά κινήματα για να τα επηρεάσει στην προοπτική του σοσιαλιστικού αγώνα, σεβόμενη ταυτόχρονα την αυτονομία αυτών των κινημάτων, η ΕΔ αρνείται κάθε ανάμειξη σ’ αυτά αφού δεν αναγνωρίζουν εκ των προτέρων τη σημερινή σημασία κάποιων βιβλίων που γράφτηκαν πριν τη δολοφονία του Τρότσκι.

Η ΕΔ αναμένει έτσι συνεχώς την εμφάνιση του «καθαρά επαναστατικού» κινήματος, που ποτέ στην ιστορία του εργατικού κινήματος δεν υπήρξε και είναι γι’ αυτό διαρκώς απογοητευμένη από την κακή πραγματικότητα, αφού «προδότες», «γραφειοκράτες», «αναθεωρητές» κι άλλοι κυριαρχούν το κίνημα έτσι όπως υφίσταται. Αυτό που δεν περνάει από το μυαλό των συντρόφων της ΕΔ είναι ότι με την εντελώς αρνητική στάση τους απέναντι στο πραγματικό κίνημα και στις πραγματικές κινητοποιήσεις συμβάλλουν, μάλλον χωρίς να το θέλουν, στη διαιώνιση της κυριαρχίας ρεφορμιστικών (ή «κεντριστικών») αντιλήψεων μέσα στο κίνημα, αφού έτσι παραιτούνται από τον αγώνα για την ηγεμονία μέσα στο κίνημα.

Παρά την αρνητική στάση της ΕΔ απέναντι στην πραγματικότητα στο όνομα του γνήσιου επαναστατικού λόγου και παρά τη δήθεν συνθηκολόγηση της ΟΚΔΕ απέναντι στο «ανύπαρκτο» (ή επικίνδυνα μη επαναστατικό) αντιπαγκοσμιοποιητικό κίνημα, οι σχέσεις της ΕΔ με την ΟΚΔΕ έμειναν αντιφατικές. Κατά καιρούς οι σύντροφοι της ΕΔ δήλωσαν την προθυμία τους να ενταχθούν στην 4η Διεθνή και την ΟΚΔΕ, τελευταία φορά τον Οκτώβρη 2002, 3 μήνες πριν την προσυνεδριακή συνδιάσκεψη της ΟΚΔΕ.
Μέλη της ΟΚΔΕ απάντησαν στην ΕΔ τότε ότι η σύγκλιση των δύο οργανώσεων θα μπορούσε να προχωρήσει αν

α) η ΕΔ αποδεχόταν το προγραμματικό, πολιτικό και ιδεολογικό πλαίσιο της 4ης Διεθνούς αφού οι σύντροφοι της ΕΔ είχαν δηλώσει ότι συμφωνούσαν με τα κείμενα της «Συνεργασίας Δ.Ε.Ε.», μιας τάσης μέσα στη Διεθνή και

β) μετά από τις αναγκαίας συζητήσεις μπορούσε να βρεθεί ένα κοινό πλαίσιο των δύο οργανώσεων ως προς τα καθήκοντα μιας ενιαίας οργάνωσης στην Ελλάδα.

Είναι αναμφισβήτητο ότι αυτό το δεύτερο σημείο ήταν ιδιαίτερα προβληματικό αφού η ΕΔ απορρίπτει βασικούς τομείς παρέμβασης της ΟΚΔΕ και της Διεθνούς (π.χ. το αντιπαγκοσμιοποιητικό κίνημα). Επίσης ήταν γνωστό ότι η ΟΚΔΕ συμμετέχει στο Ελληνικό Κοινωνικό Φόρουμ που η ΕΔ θεωρεί «λαϊκό-μετωπικό κατασκεύασμα ταξικής συνεργασίας» κλπ. Αυτή η εκτίμηση θα ήταν σωστή μόνο αν το ΕΚΦ ήταν ένα εκλογικό συγκρότημα ή το υποκατάστατο ενός καινούργιου ρεφορμιστικού κόμματος με κύρια δύναμη το ΣΥΝ. Αλλά η ΟΚΔΕ, όπως κι άλλες οργανώσεις που υποστηρίζουν το ΕΚΦ, δήλωσαν ότι δε θα συμμετάσχουν στα ψηφοδέλτια, στα οποία ουσιαστικά ο ΣΥΝ συσπειρώνει κάποιες άλλες οργανώσεις γύρω του.

Αντί για την προσπάθεια να προωθήσουμε, όσο μπορούμε, μέτωπα ενιαίας δράσης της Αριστεράς και Άκρας Αριστεράς, ακριβώς για να οδηγηθούν νέα στρώματα των εργαζομένων και των νέων σε πραγματικούς αγώνες, η ΕΔ προτείνει κυρίως να προπαγανδίσουμε το Μεταβατικό Πρόγραμμα του Τρότσκι στους τόπους εργασίας κλπ. Ωστόσο οι σύντροφοι της ΕΔ έδειξαν (τον Οκτώβρη 2002) αισιόδοξοι ότι οι γνωστές διαφωνίες μπορούσαν να ξεπεραστούν σύντομα.

Η ΕΔ στη συνδιάσκεψη

Κάτω από αυτές τις συνθήκες η ΟΚΔΕ αποφάσισε να προσκαλέσει την ΕΔ στην προσυνεδριακή συνδιάσκεψή της, όπου οι σύντροφοι της ΕΔ είχαν δικαίωμα εκτενούς ομιλίας κλπ. Εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι ο τρόπος προσέγγισης της ΟΚΔΕ ήταν κατ’ αρχήν ορθός. Η ΟΚΔΕ ως τμήμα της 4ης Διεθνούς αναγνωρίζει το δικαίωμα τάσης και φράξιας μέσα στις γραμμές της και θεωρεί το ιδανικό της μονολιθικότητας μέσα στην οργάνωση ή στο κόμμα έκφραση μιας αντιδημοκρατικής νοοτροπίας και προϊόν του σταλινικού εκφυλισμού. Γι’ αυτό επιδιώκει να εντάξει όλους όσους θέλουν να αγωνιστούν ειλικρινά για τους στόχους του επαναστατικού μαρξισμού, βέβαια στο πλαίσιο της κοινής δραστηριότητας που απαιτεί η ενότητα της οργάνωσης. (Η ΟΚΔΕ προσκάλεσε κι άλλες οργανώσεις όπως το ΕΕΚ να παρακολουθήσουν τη συνδιάσκεψη και εκτός από την ΕΔ επίσης την ομάδα «Μαρξιστική Κίνηση» ώστε να εξετάσουν μετά τη συνδιάσκεψη το δεχόμενο σύγκλισης με την ΟΚΔΕ.)

Στη συνδιάσκεψη ένας αντιπρόσωπος της ΕΔ πήρε το λόγο και διευκρίνισε για άλλη μια φορά τη γνωστή διαφωνία για το δήθεν ανύπαρκτο αντιπαγκοσμιοποιητικό κίνημα προσθέτοντας δε μια (μάλλον λανθασμένη) κοινωνιολογική ανάλυση αυτού του κινήματος που τάχα είναι «μικροαστικό». Στη συνέχεια μερικά μέλη της ΟΚΔΕ απάντησαν σε αυτήν την προσπάθεια ανάλυσης με (νομίζουμε) πειστικό τρόπο, ενώ τα μέλη της ΟΚΔΕ, στα οποία αναφέρεται το άρθρο της ΕΔ, δε μίλησαν γι’ αυτό το θέμα συμφωνώντας σχεδόν πλήρως με τις σχετικές τοποθετήσεις των συντρόφων της ΟΚΔΕ. Φυσικά η ΕΔ μπορεί να θεωρήσει αυτή τη στάση «ουδέτερη κεντρίζουσα», κάνει όμως λάθος όταν πιστεύει ότι τα προαναφερόμενα μέλη της ΟΚΔΕ «απέφυγαν» να πάρουν θέση, αφού, όπως και πριν τη συνδιάσκεψη ήταν γνωστό, απλά διαφωνούν με την άποψη της ΕΔ!

Απορρίπτουμε επίσης τον ψεύτικο ισχυρισμό του άρθρου της ΕΔ, σύμφωνα με τον οποίο τα μέλη της ΟΚΔΕ, στα οποία αναφέρεται, «συμφώνησαν μαζί μας (δηλαδή την ΕΔ) να συμπράξουμε» ενάντια σε κάποιες «οπορτουνιστικές εισηγήσεις» στη συνδιάσκεψη. Αυτό που τα μέλη της ΟΚΔΕ είχαν πει ήταν απλά ότι η ΕΔ, αν πραγματικά συμφωνούσε με τα κείμενα της «Συνεργασίας Δ.Ε.Ε.», θα έπρεπε να ξανασκεφτεί τη στάση της απέναντι στην 4η Διεθνή και στην ΟΚΔΕ στην προοπτική μιας δυνατής σύγκλισης, όπως αναφέραμε παραπάνω. Όπως το άρθρο της ΕΔ επισημαίνει σωστά, «φτάσαμε στη συνδιάσκεψη χωρίς να υπάρξει οποιαδήποτε διαδικασία συζήτησης μεταξύ των δύο ομάδων.» Στη συνδιάσκεψη έγινε σίγουρα για όλους τους συμμετέχοντες ολοφάνερο ότι δεν υπήρξε καμία «συμφωνία σύμπραξης» ανάμεσα σε μέλη της ΟΚΔΕ και την ΕΔ.

Άλλη μια διαφωνία

Μάλλον δεν αξίζει να απαντήσουμε σε όλες τις χοντροκομμένες επιθέσεις στον «οπορτουνισμό», «αναθεωρητισμό» κλπ της 4ης Διεθνούς και της ΟΚΔΕ που περιέχει το άρθρο. Ωστόσο μπορεί να έχει κάποιο ενδιαφέρον ο λόγος για τον οποίο η ΕΔ νόμιζε ότι οι απόψεις της θα συνέπιπταν, τουλάχιστον σε ένα βαθμό, με αυτές της «Συνεργασίας Δ.Ε.Ε.» Το άρθρο επισημαίνει για το κείμενό της ότι «στο γενικό προσανατολισμό προσπαθεί να υπερασπιστεί τις θεμελιακές ιδέες του Λ. Τρότσκι (…). Η βασική του τοποθέτηση, με την οποία συμφωνούμε εντελώς, ήταν η πρόταση που από την αρχή υπογραμμίζει: να υπερασπιστούμε τις ιστορικές ιδεολογικές κατακτήσεις του επαναστατικού μαρξιστικού κινήματος, όπως ο Τρότσκι είχε υποδείξει το 1936.» (οι υπογραμμίσεις στο άρθρο)

Εδώ φαίνεται να έχουμε να κάνουμε με την πεμπτουσία της αντίληψης της ΕΔ. Γι’ αυτήν η επεξεργασία της μαρξιστικής θεωρίας και του επαναστατικού προγράμματος προφανώς έχει ολοκληρωθεί το 1940 πριν ο Τρότσκι δολοφονηθεί. Οι ακόλουθες γενιές των επαναστατών μαρξιστών έπρεπε να «υπερασπιστούν» τις από τότε έτοιμες ιδέες και συνταγές (κυρίως κάποιων κειμένων του Τρότσκι και του Λένιν), να τις εφαρμόσουν πιστά για να οδηγήσουν την εργατική τάξη στη σοσιαλιστική επανάσταση.

Αφού όμως μετά το 1940 οι σταλινικοί, οι σοσιαλδημοκράτες και οι υπόλοιποι οπορτουνιστές, αναθεωρητές, ψευτοτροτσκιστές κι άλλοι εξαπάτησαν και εξακολουθούν να εξαπατούν τους εργάτες, η ιστορία δεν εξελίχθηκε έτσι, όπως η ΕΔ θα το θεωρούσε σωστά. Αν όμως ένας επαρκής αριθμός εργατών «πίστευε» στην ορθότητα των ιστορικών κειμένων που η ΕΔ θεωρεί σημαντικά, το προλεταριάτο και η ανθρωπότητα θα ήταν επιτέλους σε θέση να λύσουν τα ιστορικά προβλήματά τους. Οπλισμένη με αυτήν την απλοϊκή και στην ουσία ιδεαλιστική κοσμοθεωρία, η ΕΔ κρίνει και κριτικάρει τους πάντες και τα πάντα.

Είναι προφανές ότι αυτή η αντίληψη δεν έχει πολύ να κάνει με το μαρξισμό. Ο ιστορικός υλισμός αναλύει τις κινήσεις των ταξικών σχέσεων μέσα στην κοινωνία και χρειάζεται γι’ αυτό συνεχώς παραπέρα ανάπτυξη του εαυτού του βάσει της ίδιας της μεθοδολογίας του. Σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί μια συλλογή κάποιων ιστορικών κειμένων, η εφαρμογή των οποίων θα εξασφάλιζε τη νίκη της σοσιαλιστικής επανάστασης. Αυτή η αντιδιαλεκτική παρεξήγηση του μαρξισμού παραμένει καθηλωμένη σε πρότυπα του παρελθόντος (όπως η Οκτωβριανή Επανάσταση), που απλά θα έπρεπε να «επαναληφθούν». Με μια τελεσιγραφική επιμονή σε ιστορικά κείμενα και γεγονότα δε θα μπορέσει ποτέ να εκπληρωθεί αυτό που το Μεταβατικό Πρόγραμμα του Τρότσκι ορίζει ως πιο σημαντικό καθήκον των επαναστατών μαρξιστών της εποχής μας, που είναι η «ανάγκη να βοηθήσουμε τις μάζες μέσα στην πορεία της καθημερινής πάλης να βρούνε γέφυρα ανάμεσα στις σημερινές διεκδικήσεις και στο σοσιαλιστικό πρόγραμμα της επανάστασης». Αναγκαία είναι η δημιουργική εφαρμογή της μεθοδολογίας του Μεταβατικού Προγράμματος. Μια «γέφυρα» που είναι έτοιμη μια για πάντα δεν υπάρχει.

Τελικά το άρθρο της ΕΔ προσπαθεί να αξιοποιήσει την υπουργοποίηση ενός μέλους του ΡΤ και του βραζιλιάνικου τμήματος της 4ης Διεθνούς στην κυβέρνηση του ντα Σίλβα (Λούλα) για τους δικούς του σκοπούς. Το γεγονός ότι η πιο βασισμένη και πιο λεπτομερής (και κατά τη γνώμη μας σίγουρα δικαιολογημένη) κριτική σε αυτήν την υπουργοποίηση γράφτηκε (και δημοσιεύτηκε στο Σπάρτακο, Απρίλιος 2003) από ένα ηγετικό στέλεχος του βραζιλιάνικου τμήματος, τον Joao Machado, δεν ενδιαφέρει τον αρθρογράφο της ΕΔ, μοναδικός στόχος του οποίου είναι να αποδείξει την «ιδεολογική αποσύνθεση» της ΟΚΔΕ και της 4ης Διεθνούς.

Στο δρόμο των «σπαρτακιστών»

Οι πρόσφατες επιλογές της ΕΔ είναι επιζήμιες πρώτ’ απ’ όλα για τον εαυτό της. Η ΕΔ μοιάζει αποφασισμένη να ακολουθήσει το δρόμο της αυτοαπομόνωσης που δεν είναι ούτε καινούργιος ούτε πρωτότυπος. Ελλείψει μιας, έστω στοιχειώδους, δικής της προοπτικής σαν πολιτική ομάδα φαίνεται να επιχειρεί τη συστηματική δυσφήμιση άλλων οργανώσεων. Η ΕΔ ξεκίνησε να ακολουθεί τα χνάρια των «σπαρτακιστών», μιας «τροτσκιστικής» σέχτας με κύρια έδρα τη Νέα Υόρκη, που, μη συμμετέχοντας σε κανένα ζωντανό κοινωνικό κίνημα, επιβιώνει (αν είναι ζωή αυτή) έχοντας κάνει τις επιθέσεις σε άλλες οργανώσεις «επιστήμη» (της συμφοράς).

Αν και της ΕΔ, που είναι μια μικροσκοπική ομάδα αθηναϊκής εμβέλειας, λείπουν όλες οι προϋποθέσεις να κάνει μια κριτική διαρκείας σε άλλες οργανώσεις στο επίπεδο των διεθνών εξελίξεων, ο δρόμος φαίνεται να πάει στην ίδια κατεύθυνση και θα την οδηγήσει στο στείρο δογματισμό, στην απογοήτευση και σε σκεπτικισμούς μακριά από τους αγώνες των κινημάτων.

Ας μη χάσουμε όμως το μέτρο της αντικριτικής μας. Η ΕΔ συμμερίζεται, τουλάχιστον προς το παρόν, κάποιες προγραμματικές και πολιτικές αναφορές με την ΟΚΔΕ. Αν οι πρόσφατες επιλογές της ΕΔ ήταν αμφιλεγόμενες, τότε δεν μπορεί να αποκλειστεί να γίνουν καλύτερες στο μέλλον. Όσο νωρίτερα, τόσο καλύτερα για την ΕΔ.

Α.Κ.


Σπάρτακος 71, Σεπτέμβρης 2003

Αρχείο Σπάρτακου


https://tpt4.org/?p=3330

There is one comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s