Για την αναγέννηση του κομμουνισμού

Σπάρτακος 32, Γενάρης-Απρίλης 1992

Γ. ΔΑΛΑΒΑΓΓΑΣ


ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ: ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΥ

Η κατάρρευση του σταλινισμού και οι τάσεις καπιταλιστικής παλινόρθωσης με το ιδεολογικό βάρος που έχουν στο παγκόσμιο εργατικό κίνημα απαιτούν αναλύσεις, νέες εκτιμήσεις και προκαλούν συζητήσεις. Στο προηγούμενο τεύχος μας, η Σ. Βωβού έθεσε ορισμένα προγραμματικά ερωτήματα. Ο Γ. Δαλαβάγγας προσεγγίζει σήμερα το θέμα από τη σκοπιά μιας «αρνητικής» δικαίωσης του μπολσεβικισμού.


Γ. ΔΑΛΑΒΑΓΓΑΣ

Τα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια στη νεαρή ΕΣΣΔ ήταν χρόνια δύσκολα, οδυνηρά χρόνια, χρόνια πείνας και δυστυχίας, χρόνια κακουχιών, στερήσεων και αθλιότητας. Οι εργάτες και οι αγρότες όμως αυτής της μεγάλης ένωσης λαών και εθνοτήτων υποφέρανε όλες αυτές τις αντιξοότητες με εγκαρτέρηση και προσμονή, όντας βέβαιοι ότι πολύ σύντομα θα ξημερώσουν καλύτερες μέρες.

Εν τω μεταξύ, η πάλη σε όλα τα επίπεδα και τους τομείς συνεχιζότανε αμείωτη με επεκτάσεις στο διεθνές επίπεδο. Μέσα στο κόμμα των μπολσεβίκων πολύ νωρίς άρχισε η πάλη ανάμεσα στις διάφορες τάσεις και φράξιες, σχετικά με τους επαναστατικούς προσανατολισμούς, τόσο του κόμματος όσο και του νεαρού εργατικού κράτους. Ο Λένιν, βαριά άρρωστος, βρισκόταν στα τελευταία του. Η φράξια του Στάλιν στηριζόμενη στα πιο καθυστερημένα στοιχεία του κόμματος και στην ανερχόμενη και σταθεροποιούμενη γραφειοκρατία, με το πρόσχημα της πάλης ενάντια στον τροτσκισμό, στρεφόταν ενάντια στηn παγκόσμια επανάσταση και στο μαρξισμό. Δόγμα της η ουτοπική θεωρία της οικοδόμησης του σοσιαλισμού σε μια μόνη χώρα, δηλ. στην ουσία σε καμμία χώρα.

Η Αριστερή Αντιπολίτευση στηριζόμενη στη θεωρητική της υπεροχή και την καθάρια προοπτική της, με επικεφαλής τους Τρότσκι, Ρακόφσκι, Ράντεκ, κλπ., συνέχισε αδιάλλακτα τον αγώνα ενάντια στη γραφειοκρατία και τον εκφυλισμό, με σύνθημά της τη διαρκή επανάσταση. Στα τέλη περίπου του 1923, αρχές του ’24, ο Τρότσκι έδωσε στην Ακαδημία Επιστημών της Μόσχας μια σειρά διαλέξεων, πάνω στη διεθνή κατάσταση σε σχέση με την εσωτερική.

Οι διαλέξεις αυτές είχαν, ιδιαίτερα, σαν αντικείμενο την προοπτική όξυνσης των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων, με επίκεντρο τις ευρωπαϊκές δυνάμεις και ειδικά την Αγγλία από τη μια μεριά και τις ΗΠΑ από την άλλη και όλων αυτών των ενωμένων ενάντια στην ανερχόμενη, τότε, Σοβιετική Ενωση και τους συμμάχους της, την παγκόσμια εργατική τάξη.

Οι διαλέξεις αυτές έχουν κυκλοφορήσει πλατειά σε πολλές γλώσσες και χώρες με τον τίτλο «Ευρώπη και Αμερική«.

Η πάλη ανάμεσα στις ανταγωνιζόμενες ιμπεριαλιστικές χώρες και αυτών ενάντια στη Σ. Ενωση προβλεπόταν σκληρή και μακρόχρονη, με πολέμους και επαναστάσεις. Οπως και έγινε.

Ο Τρότσκι σ’ αυτούς τους λόγους τονίζει την υπεροχή του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού απέναντι στους άλλους ιμπεριαλιστές, χάρη στην πιο προχωρημένη τεχνολογία του και συνεπώς παραγωγικότητα και παραγωγή.

Δεν έκρυβε δε από τους εργάτες το χαμηλό οικονομικό επίπεδο της ΕΣΣΔ, όπως έκαναν οι σταλινικοί γραφειοκράτες. Και καθόριζε:

Κάτω από αυτές τις συνθήκες η Σοβιετική Ενωση πρέπει να εκμεταλλευτεί με κάθε τρόπο τους ενδοϊμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς, για να προωθήσει την υπόθεση της σοσιαλιστικής επανάστασης, που αποτελούσε τη μόνη σωτηρία της. Παράλληλα, θα πρέπει να επωφελείται από κάθε δυνατότητα, για να αναπτύσσει δική της τεχνολογία, τις δικές της παραγωγικές δυνάμεις, τη δική της παραγωγή. Τόνιζε ιδιαίτερα ότι τα μεγαλύτερα διδάγματα και παραδείγματα θα τα προσποριζόταν η Σοβιετική ‘Ενωση από την προηγμένη τεχνολογία των ΗΠΑ. Τελικά η μεγάλη μάχη θα δινόταν ανάμεσα στην ΕΣΣΔ και στις ΗΠΑ.

Κι έλεγε με αισιοδοξία ότι τελικά, σ’ αυτόν τον σκληρό αγώνα, νικητής θα είναι ο «εξαμερικανισμένος μπολσεβικισμός«, υπονοώντας μια Σοβιετική ‘Ενωση βιομηχανικά αναπτυγμένη, γεωργικά αυτάρκη, με τους τεράστιους φυσικούς πόρους της. Το κράτος θα έπρεπε να αρχίσει να σβήνει, άμεσα και στο βαθμό που θα επεκτεινόταν η επανάσταση στις πιο προχωρημένες βιομηχανικά χώρες. Κι όταν μιλούσαν για επέκταση της επανάστασης δεν εννοούσαν την Αιθιοπία του Μεγκίστου, το Βιετνάμ ή την Αγκόλα. Εννοούσαν τις προηγμένες βιομηχανικά χώρες.

Το συμπτωματικό παρεμβαλόμενο, και στη περίπτωσή μας η επικράτηση της σταλινικής γραφειοκρατίας στην ΕΣΣΔ και η εξάρτηση απ’ αυτήν των ΚΚ, ανέτρεψαν ολοσχερώς τις προοπτικές των μπολσεβίκων και της Γ’ Διεθνούς και έπειτα από μερικές δεκαετίες, με την όλο και μεγαλύτερη εξάπλωση του εκφυλισμού, επήλθε η κατάρρευση. Το παγκόσμιο προλεταριάτο αφοπλισμένο ιδεολογικά και πρακτικά δεν μπόρεσε να αντιδράσει υπέρ της υπόθεσης του σοσιαλισμού.

Οι επαναστάτες μαρξιστές διακριθήκανε πάντα για το θάρρος, την επιμονή, τη σταθερότητα, με τις οποίες υποστηρίξανε και εκφράσανε με παρρησία τις απόψεις και τις ιδέες που πίστευαν σωστές για την υπόθεση της εργατικής τάξης. Και σε σειρά κοσμοϊστορικά γεγονότα δικαιώθηκαν για τις σωστές τους θέσεις, μέχρι που επήλθε η κατάρρευση και τους δικαίωσε ιστορικά πλήρως, αλλά αρνητικά.

Με μια σειρά ιστορικές θέσεις, ντοκουμέντα, αποφάσεις, ο Τρότσκι από την πρώτη περίοδο της ύπαρξής της καθόρισε τις προοπτικές της ΕΣΣΔ και το σωστό δρόμο που έπρεπε να ακολουθήσει και ο οποίος οδηγούσε προς το σοσιαλισμό, μέσω της επέκτασης της επανάστασης. Αλλιώς, όδευε προς την παλινόρθωση του καπιταλισμού, μέσω μιας αντεπανάστασης, κυρίως με «πρωτοπορία» τη γραφειοκρατία. Η ίδια προοπτική ίσχυε και για τα παράγωγα εκφυλισμένα εργατικά κράτη, διαφόρων τύπων και ουσίας, που ξεπήδησαν μετά τον πόλεμο.

Η πάλη ανάμεσα στους δυο κόσμους, τον καπιταλιστικό κι εκείνον του  «υπαρκτού σοσιαλισμού» υπήρξε μακρόχρονη και σκληρή σ’ όλους τους τομείς. Παρά τα τρομερά εγκλήματα της σταλινικής γραφειοκρατίας, παρά τους διωγμούς, τις βρισιές και τις συκοφαντίες ενάντια στους επαναστάτες μαρξιστές, παρά τις σκηνοθετημένες δίκες της Μόσχας, και κατ’ επέκταση σ’ όλες τις άλλες αντικαπιταλιστικές χώρες, παρά τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και τις εξορίες και εκτοπίσεις ολόκληρων λαών, το καθεστώς της εθνικοποιημένης  και της σχεδιασμένης οικονομίας μπόρεσε ν’ αντέξει για δεκαετίες.

Σ’ αυτή τη σκληρή αντοχή που δείξανε αυτά τα καθεστώτα, είχανε πάντοτε την  υποστήριξη και συμπαράσταση πλατιών στρωμάτων εργαζομένων, σ’ όλες τις χώρες του κόσμου. Και πάντοτε με την αισιοδοξία ότι τελικά θα είναι οι εργάτες που θα ανατρέψουνε τη σταλινική γραφειοκρατία και θα επιβάλουν την κυριαρχία της σοσιαλιστικής δημοκρατίας.

Ομως, τα καθεστώτα αυτά αντέξανε. Παράλληλα άντεξε και ο τρομερός καταπιεστικός μηχανισμός της γραφειοκρατίας.

Απομονωμένοι οι εργάτες αυτών των χωρών από τον υπόλοιπο κόσμο, ζώντας πίσω από ένα παραπέτασμα, όπου κυριαρχούσε ο σκοταδιστικός μεσαίωνας του σταλινισμού, αποπροσανατολισμένοι, χωρίς στοιχειωδώς οργανωμένη πρωτοπορία, ήταν εύκολο την κρίσιμη στιγμή της κατάρρευσης να στραφούνε προς τις αφηρημένες αρετές της «δημοκρατίας«.

Στην Ανατολική Γερμανία, οι εργάτες δεν υποδεχτήκανε τους φυσικούς τους ηγέτες, Λούξεμπουργκ και Λίμπνεχτ, αλλά τον Χέλμουτ Κολ.

Η σταλινική χολέρα τόσο πολύ είχε δυσφημήσει και διαστρεβλώσει τον κομμουνισμό, το μαρξισμό, το λενινισμό, το σοσιαλισμό, ώστε μετά από δεκαετίες επικράτησης της διαστρέβλωσης σ’ αυτές τις χώρες η πλειοψηφία των εργατών δεν θέλει ν’ ακούσει κουβέντα γι’ αυτά. Προτιμούν τη «δημοκρατία». Οπου ήρθαμε σε επαφή με πολίτες από αυτές τις χώρες και γνωστοποιήσαμε την ιδιότητά μας και την ιδεολογική μας τοποθέτηση, αυτοί στο άκουσμα και μόνο της λέξης μαρξιστής ή κομμουνιστής το έβαζαν στα πόδια.

Μα σύντροφοι, το προηγούμενο καθεστώς σας δεν είχε καμμιά σχέση με τον κομμουνισμό… Τίποτα, αυτοί το χαβά τους.

Θα περάσει μεγάλο χρονικό διάστημα και θα χρειαστούν σκληροί ιδεολογικοπολιτικοί αγώνες για να μπορέσει να ξεκαθαρίσει η ατμόσφαιρα από τη χρόνια μόλυνση που άφησε πίσω του ο ψόφιος σταλινισμός. Και τότε οι γνήσιες μαρξιστικές ιδέες θα επικρατούν σε όλο το επαναστατικό φάσμα αρχών.

Σοβιετική και παγκόσμια οικονομία

Από τα πρώτα χρόνια η Οκτωβριανή επανάσταση αντιμετώπισε τον ασφυκτικό κλοιό του καπιταλιστικού κόσμου. Ο καπιταλισμός στην αντιπαράθεσή του με την ΕΣΣΔ στηριζόταν κυρίως στην ανώτερη τεχνολογία και συνεπώς στην ανάλογη παραγωγικότητα και παραγωγή.

Για να αντιμετωπίσει αυτή την πίεση η ΕΣΣΔ, εκτός από τα μέτρα της εθνικοποίησης και σχεδιοποίησης της οικονομίας, επέβαλε επιπρόσθετα το μέτρο του ελέγχου του εξωτερικού εμπορίου. Το τελευταίο αυτό μέτρο δεν ήταν μόνιμο. Επρόκειτο για ένα προσωρινό μέτρο προστασίας της αναπτυσσόμενης οικονομίας από τη διαβρωτική επίδραση του καπιταλιστικού ανταγωνισμού, ο οποίος, όπως είπαμε πιο πάνω, στηριζόταν σε καλύτερες τιμές, λόγω της υψηλότερης παραγωγικότητάς του.

Στο βαθμό που θα δυνάμωνε η οικονομία και θα πλησίαζε τα καπιταλιστικά επίπεδα, μαζί με την επέκταση της επανάστασης, ο έλεγχος του εξωτερικού εμπορίου θα αδυνάτιζε, μέχρι τη μέρα που θα ήταν περιττός, με την επικράτηση διεθνώς του σοσιαλισμού, σαν ανώτερου κοινωνικού συστήματος από τον καπιταλισμό.

Χωρίς το σπάσιμο της περικύκλωσης και απομόνωσης της ΕΣΣΔ, με την επέκταση της επανάστασης σε μια σειρά εξελιγμένες βιομηχανικά χώρες, η συνεχής πρόοδος της ΕΣΣΔ προς τον σοσιαλισμό και η διατήρηση των νέων σχέσεων παραγωγής ήταν ανέφικτη.

Σκοπός της σοσιαλιστικής επανάστασης, στην περίπτωση που αυτή παραμείνει προσωρινά απομονωμένη σε μια χώρα, δεν είναι να οικοδομήσει το σοσιαλισμό. Ο σοσιαλισμός δεν οικοδομείται σε μια χώρα, έστω και άν είναι από τις πιο προχωρημένες. Δύο είναι οι άμεσοι στόχοι της απομονωμένης εργατικής χώρας. Πρώτον, η συνεχής προσπάθεια για την αύξηση του ειδικού οικονομικού βάρους της μέσα στην παγκόσμια οικονομία, με το ανέβασμα της τεχνολογίας της και της παραγωγικότητάς της. Δεύτερο και κυριότερο καθήκον της είναι η παροχή με κάθε τρόπο και μέσο βοήθειας προς την παγκόσμια εργατική τάξη στην τιτάνια πάλη της ν’ ανατρέψει τον παγκόσμιο καπιταλισμό.

Θεωρητικά, αυτή η διαπάλη ανάμεσα στη σταλινική γραφειοκρατία και την  αριστερή αντιπολίτευση εκφράστηκε από τη μεριά της γραφειοκρατίας με την ανέφικτη και χωρίς νόημα «θεωρία του σοσιαλισμού σε μια χώρα«.

Η Αριστερή Αντιπολίτευση στην αρχή και η 4η Διεθνής σαν συνεχιστής της εκφράζοντας τις γνήσιες παραδόσεις του επαναστατικού μαρξισμού με τη θεωρία της «διαρκούς επανάστασης«, αντιμετώπισε πρακτικά και θεωρητικά τη γραφειοκρατία. Τελικά, η ιστορία απέδειξε ποιός είχε δίκιο. Οι κριτικές και οι πολεμικές πάνω σ’ αυτά τα ζητήματα είναι αναπτυγμένες στα σχετικά ντοκουμέντα και πρέπει ν’ αποτελέσουν το βασικό αντικείμενο μελέτης της επαναστατικής πρωτοπορίας της εργατικής τάξης και των διανοούμενων.

Σαν συμπέρασμα, η ιστορία επιβάλλει ότι η εργατική τάξη δεν μπόρεσε να ανατρέψει τη γραφειοκρατία. Ετσι αυτή παρέσυρε στην καταστροφή ολόκληρο το οικοδόμημα που είχε εγκαθιδρύσει η Οκτωβριανή Επανάσταση.

Η αντεπανάσταση επικρατεί μάλλον με τη μορφή της καπιταλιστικής παλινόρθωσης. Οι νέου τύπου κοινωνίες, π.χ. γραφειοκρατικός κολλεκτιβισμός, αποδείχτηκαν ουτοπικές.

Παράλληλα συνεχίζεται με αμείωτη ένταση η ταξική πάλη της εργατικής τάξης και των συμμάχων της ενάντια στα νεοκαπιταλιστικά στοιχεία και στα όργανά τους. Η κατάρρευση των σταλινικών καθεστώτων, δεν σήμανε «το θάνατο της ιστορίας«, όπως ισχυρίζεται το φερέφωνο των αμερικάνων ιμπεριαλιστών Φουκουγιάμα. Η ανθρωπότητα βαδίζει ακόμα στην περίοδο της προϊστορίας της.

Τελειώνουμε αυτή τη σύντομη ανασκόπηση με λίγα λόγια, που αφορούν την επαναστατική πρωτοπορία.

Κάτω από τις ιστορικές συγκυρίες, που επικράτησαν και βαδίζοντας στο τέλος του 20ου αιώνα, η πρωτοπορία είναι ακόμα απομονωμένη από τις πλατιές μάζες των εργαζομένων.

Με μια ειδοποιό διαφορά. Το ακροατήριό της διαθέτει μια πλουσιότερη εμπειρία, ένα υψηλότερο κριτήριο και ισχυρότερες βάσεις, κυρίως ιδεολογικές.

Σήμερα υπάρχουν καλύτερες συνθήκες για το ιδεολογικό ξεκαθάρισμα με βάση της αρχές του μαρξισμού.

Μέσα στη διαρκή ταξική πάλη, οι νέες γενιές των επαναστατών θα είναι απερίσπαστες να προχωρήσουν στον ιστορικό τους δρόμο. Το δρόμο της σοσιαλιστικής επανάστασης. Η πανούκλα του σταλινισμού δεν θα τους είναι πια εμπόδιο.

Γ. Δαλαβάγγας

3.11.91


Σπάρτακος 32, Γενάρης-Απρίλης 1992

Αρχείο Σπάρτακου


https://wp.me/p6Uul6-zo

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s