Προς μια Σερβο-σλαβία;

Σπάρτακος 31, Σεπτέμβρης – Δεκέμβρης 1991


ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΣΕΡΒΟΣΛΑΒΙΑ;

ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑ

Παρά τις συνεχείς μεσολαβητικές αποστολές της ΕΟΚ και του ΟΗΕ και τις διάφορες συμφωνίες ανακωχής που έχουν υπογραφεί ο εμφύλιος πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία συνεχίζεται. ‘Ηδη οι νεκροί ανέρχονται σε δεκάδες χιλιάδες και οι πρόσφυγες σε εκατοντάδες χιλιάδες. Στο άρθρο που ακολουθεί η Κατρίν Βερλά εντοπίζει στην κατάσταση της Γιουγκοσλαβίας τις πηγές της σύγκρουσης, τις προοπτικές και τι θα μπορούσε να σταματήσει αυτή την παράλογη αλληλοσφαγή.

Catherine VERLA

Με τον αποκλεισμό πολλών λιμανιών της Αδριατικής ακτής και τη μετακίνηση των στρατευμάτων προς το Ζάγκρεμπ, οι ισχυρισμοί για μια εσωτερική σύγκρουση εθνοτήτων μέσα στο κροατικό έδαφος κατέρρευσαν: οι σέρβικες εξουσίες, οι σέρβικες παραστρατιωτικές οργανώσεις και οι σέρβικες μειονότητες στην Κροατία είναι τα σημεία στήριξης ενός ομοσπονδιακού στρατού, κατάλοιπου ενός Γιουγκοσλάβικου κράτους σε αποσύνθεση. Αυτός ο στρατός δεν υπακούει πια σε καμμιά πολιτική εξουσία γιατί δεν υπάρχει πια «γιουγκοσλάβικη» πολιτική εξουσία. Υπερασπίζεται πρώτα, όπως οι πραξικοπηματίες της Μόσχας, τα προνόμιά του και την ίδια του την ύπαρξη, που είναι οργανικά συνδεδεμένα με την ύπαρξη της Γιουγκοσλαβίας, έστω και με δεκανίκια. Αφότου λοιπόν η Σλοβενία και η Κροατία θέλησαν να αποσχιστούν, μπήκε το θέμα, με την πρόφαση της υποτιθέμενης «αυτοδιάθεσης» των Σέρβων της Κροατίας, να επανακαθοριστούν τα εσωτερικά σύνορα μιάς «μικρής» Γιουγκοσλαβίας, σε όφελος μιας μεγάλης Σερβίας.

Η μεγαλοσέρβικη λογική δε σταματάει στις ζώνες όπου η πλειοψηφία του πληθυσμού τους είναι Σέρβοι – γεγονός που ισχύει μόνο για μια απο τις «απελευθερωμένες» περιοχές της Κροατίας. Σε όλες τις άλλες περιοχές της Κροατίας και της Βοσνίας, οπου οι Σέρβοι είναι μειοψηφία αναμιγμένη με τις άλλες εθνότητες, η «λύση» που προτείνεται σε εκείνους που δεν θα θελήσουν να γίνουν τμήμα του Σέρβικου κράτους και δεν θα έχουν τα μέσα να κρατήσουν τα «αυτόνομα εδάφη» είναι η μαζική έξοδος. Η εθνική ταυτότητα των Μουσουλμάνων της Βοσνίας, των Μαυροβουνίων και των Μακεδόνων κινδυνεύει να αμφισβητηθεί με την εγκαθίδρυση μιας Σερβοσλαβίας, που δεν θα μπορεί να διατηρηθεί χωρίς έναν διαρκή εμφύλιο πόλεμο.

Η Σερβοσλαβία αυτή θα είναι η εικόνα της σημερινής Σερβίας που θα ξανασυγκεντρώσει το έδαφός της σε βάρος των αυτόνομων περιοχών της Βοϊβοδίνας (όπου ζεί μια αξιόλογη ούγγρικη μειονότητα) και του Κόσοβο (με πλειοψηφία πληθυσμού Αλβανούς) που θα διωχτούν με τη βία, με πογκρόμ, με  πολιτική και πνευματική καταστολή.

‘Ενας πόλεμος που δεν λέει το όνομά του

Επίσημα το Σέρβικο κράτος του Μιλόσεβιτς δεν είναι σε πόλεμο, το Σέρβικο κοινοβούλιο δεν έχει αναγνωρίσει τις περιοχές που κηρύχτηκαν αυτόνομες στην Κροατία ή στην Βοσνία – Ερζεγοβίνη. Επίσης, επίσημα ο ομοσπονδιακός στρατός είναι πάντοτε «γιουγκοσλάβικος» και έχει σαν αποστολή να παίζει το ρόλο ειρηνοποιού ανάμεσα στη σέρβικη και την κροάτικη εθνότητα που συγκρούονται. Το δικαίωμα, τέλος στην αυτοδιάθεση (άρα και στην απόσχιση) αναγνωρίζεται στις διάφορες γιουγκοσλάβικες εθνότητες, που ήδη έχουν μια «δημοκρατία», δηλαδή σύμφωνα με το γιουγκοσλάβικο σύνταγμα, ένα «Κράτος». Αλλά η ακεραιότητα του Κροάτικου κράτους (ή εκείνου της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης) παραβιάζεται στο όνομα της ακεραιότητας του διάσπαρτου σέρβικου έθνους. Τα εσωτερικά σύνορα αντιμετωπίζονται από τους Σέρβους σαν «τεχνητά» ή διοικητικά (οι Σέρβοι κατηγορούν τον πρόεδρο Τούτζμαν οτι απορρίπτει ό,τι έχει σχέση με τον τιτοϊκό κομμουνισμό, εκτός από τα σύνορα της Κροατίας). Αλλά εκείνο που επιτρέπει τον επανακαθορισμό των συνόρων είναι η δύναμη του στρατού και όχι οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα σε κυρίαρχα κράτη, που εγγυώνται την αυτοδιάθεση των λαών τους.

Η προπαγάνδα των σέρβικων μέσων μαζικής ενημέρωσης, που ξαναστήθηκε με απολύσεις και με διορισμό δημοσιογράφων απο τα πάνω, ταυτίζει στη συνείδηση των Σέρβων το ανεξάρτητο Κροάτικο κράτος με το φασιστικό κράτος Ουστάσι, το κροάτικο εθνικό συναίσθημα με τον αντιδραστικό εθνικισμό. Γεγονός που διευκολύνθηκε απ’ τον πραγματικό εθνικισμό των πρόσφατα εκλεγμένων ηγετών της Κροατίας και απο τις δηλώσεις του Τούτζμαν ότι χαίρεται που η γυναίκα του δεν είναι Εβραία, ούτε Σέρβα.

Ο ηγέτης του Κροάτικου Αγροτικού Κόμματος, Ζβονιμίρ Σισάκ (παλιός ηγέτης των κροάτικων αγώνων του 1971), βρέθηκε συνολικά ενάντιος στον Τούντζμαν με μια λογική προσέγγισης με τους σέρβους διανοούμενους της Κροατίας, όπως τον Μιλοράντ Πούποβιτς, που αγωνίζονται να γίνει σεβαστή μια διπλή ακεραιότητα: εκείνη των πολιτών μέσα στα σύνορα του Κροάτικου κράτους, και εκείνη των εθνικών κοινοτήτων που επιθυμούν να διατηρήσουν την ταυτότητά τους.

Αλλά ο Τούτζμαν προτίμησε να διαπραγματευτεί (μάταια) με τον Μιλόσεβιτς, αντί με τους εκπροσώπους των Σέρβων του κράτους του, και το Κροατικό κοινοβούλιο δεν αναγνώρισε τα δικαιώματα των μειονοτήτων παρά μόνο πολύ αργά. Αν και αυτές πολύ απείχαν απο το να απειλούνται, όπως συνέβαινε με τους Αλβανούς του Κόσοβο, ωστόσ υπάρχει εδώ ένα πολιτικό πρόβλημα θεμελιώδες ακόμη και για την ίδια την υποστήριξη του δικαιώματος για απόσχιση του Κροάτικου κράτους: Ο κροάτικος εθνικισμός στράφηκε ενάντια στα συμφέροντα των Κροατών, όπως ο σέρβικος εθνικισμός στράφηκε ενάντια στα συμφέροντα του σέρβικου λαού, που έγινε εχθρός όλων των λαών της Γιουγκοσλαβίας.

Η κύρια διαφορά ανάμεσα στους δύο είναι ότι οι Σέρβοι ήταν μια κυρίαρχη εθνότητα στην πρώτη Γιουγκοσλαβία (πρίν το Β’ Παγκόσμιο) και διατήρησαν, πολλοί απ’ αυτούς, μια συμπεριφορά κυρίαρχου. Επιπλέον, έχουν τα υλικά μέσα για μια τέτοια κυριαρχία στο μέτρο που ο στρατός είναι στην υπηρεσία ενός καταπιεστικού γιουγκοσλάβικου ή μεγαλοσέρβικου σχεδίου.

Το μπλοκάρισμα των συμφωνιών που οδηγούσαν σε μια Γιουγκοσλαβία, ελεύθερη ένωση κυρίαρχων κρατών, ήταν το αποτέλεσμα του συνδιασμού των ενεργειών των σέρβικων αρχών, του στρατού και της ομοσπονδιακής κυβέρνησης του Μάρκοβιτς, που τότε στηριζόταν απ’ τη Δύση. Η επέμβαση του στρατού, όποια κι αν ήταν η παλιότερη λογική της, οδηγεί σε ένα πραγματικό πολιτικό πραξικόπημα σε συνδιασμό με μια μεγαλοσέρβικη λογική. Εκφράζει μια συμμαχία ανάμεσα σε ότι έχει απομείνει απο το νεοσταλινικό «κομμουνισμό» στη Σερβία και ένα μέρος του μεγαλοσέρβικου εθνικισμού που διεκδικεί τις παραδόσεις των τσέτνικ (το άλλο κόμμα που προτίμησε να είναι αντιπολίτευση στον Μιλόσεβιτς).

Ποιός μπορεί να σταματήσει τη σύγκρουση;

Δεν είναι δυνατόν να ξέρουμε μέχρι πού θα φτάσει ο στρατός, ούτε τί μπορεί να ελέγξει πραγματικά το επιτελείο του. Παρουσιάστηκαν διαφωνίες στο πρόσφατο παρελθόν, αλλά οι εκκαθαρίσεις έκαναν θραύση. Η συνέχιση της επέμβασής του δεν μπορεί να οδηγήσει παρά μόνο στην εξάπλωση της φωτιάς σε όλη τη Γιουγκοσλαβία, σε βάρος της ζωής όλων των λαών της. Η μόνη περίπτωση να σταματήσει μια τέτοια δυναμική δεν είναι η στρατιωτική παρέμβαση μιας ξένης δύναμης, που το μόνο που θα έκανε θα ήταν να  σταθεροποιήσει περισσότερο τις σέρβικες γραμμές, είναι αντίθετα η συντριβή της μεγαλοσέρβικης λογικής, με την αμφισβήτησή της απο τα μέσα.

Το μαζικό κίνημα της σέρβικης νεολαίας, το Μάρτη του 1991, ήταν μια πρώτη ελπίδα στην κατεύθυνση αυτή. Θα καταφέρει άραγε ο εθνικισμός  να προωθήσει τη λογική του ολοκληρωτικού πολέμου ή θα δούμε, επιτέλους, να παρουσιάζεται δημόσια ένα μαζικό κίνημα των σέρβων νεοσύλλεκτων, που θα συνδεθούν με τους άλλους στην άρνησή τους να πολεμήσουν σ’ ένα βρώμικο πόλεμο;

Μειοψηφικές και μισοπνιγμένες κάποιες σέρβικες φωνές υψώθηκαν ήδη στην Κροατία και τη Σερβία για να καταγγείλουν τον ουτοπικό και αντιδραστικό μύθο του σέρβικου κράτους/έθνους σαν τρόπο υλοποίησης των εθνικών δικαίων. Το ίδιο έκαναν και κροάτικες και μουσουλμάνικες φωνές στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη υπέρ της προστασίας των κυρίαρχων πολυεθνικών κρατών.

Μόνο η ελεύθερη ένωση τέτοιων κρατών, πραγματικά δημοκρατικών που θα σέβονται τα δικαιώματα των εθνών και εθνοτήτων μπορεί να οδηγήσει στον αναγκαίο μαρασμό των συνόρων και στο σεβασμό των συλλογικών και ατομικών ταυτοτήτων. Αλλά γι’ αυτό πρέπει να ξεμπερδεύουμε με τα κατάλοιπα ενός γραφειοκρατικού καθεστώτος που και αυτό επίσης διέπραξε εγκλήματα στο όνομα του κομμουνισμού και θέλει να διατηρήσει μέχρι τέλους την εξουσία του Κόμματος/Κράτους, έστω περιορισμένου στο στρατό.

Catherine VERLA

20 Σεπτέμβρη 1991


Σπάρτακος 31, Σεπτέμβρης – Δεκέμβρης 1991

Σπάρτακος αρχείο


https://wp.me/p6Uul6-vA

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s