Κοινωνικές επιπτώσεις της πληροφορικής

Σπάρτακος 30, Ιούνιος-Αύγουστος 1991

ΑΝΑΛΥΣΗ

ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

Ποιές οι επιπτώσεις μια τεχνικής, όπως η πληροφορική, με την υποτιθέμενη καθολικότητα και ριζοσπαστικότητά της στην αναδιάρθρωση των κοινωνικών διαδικασιών. Είναι άραγε ο διατυμπανιζόμενος σωτήριος εκ μηχανής θεός, είναι ο διαμορφωτής μιας νέας τάξης, ή μήπως είναι ένα από τα μονοπάτια αναζήτησης της επιβολής της σύγχρονης βαρβαρότητας;

Β. ΦΙΟΡΑΒΑΝΤΕΣ

«…η ιστορική μορφή έχει γίνει ένα εμπόδιο, και πρέπει να τοποθετηθεί καλύτερα το ιστορικό υλικό αναφορικά μ’ ένα καθορισμένο διοικητικό καθήκον τέτοιο όπως για παράδειγμα ο έλεγχος των τιμών και η κατάσταση του πνεύματος των μαζών. Τα ενδιαφερόμενα μέρη δεν είναι μόνο η διοίκηση και οι βιομηχανικές εταιρίες, αλλά επίσης τα συνδικάτα και τα πολιτικά κόμματα.

«Η επίσημη φιλοσοφία είναι χρήσιμη στην κοινωνία που λειτουργεί έτσι. Παρόμοια μ’ ένα είδος της τεϋλοροποίησης του πνεύματος, οφείλει να συνεισφέρει στη βελτίωση των παραγωγικών μεθόδων του τελευταίου, στον ορθολογισμό των συσσωρευμένων γνώσεων και να εμποδίσει τη σπατάλη της διανοητικής ενέργειας. Εχει τη θέση της στη διαίρεση της εργασίας όπως η χημεία και η βακτηριολογία».

Μ. Χορκάιμερ – Θ. Αντόρνο

‘Οπως είναι γνωστό η πληροφορική είναι μια σχετικά καινούρια επιστήμη και τεχνική. Εχει όμως αποκτήσει παγκόσμιες διαστάσεις ήδη και μια τεράστια διάδοση. Η ταχύτατη εξάπλωσή της στην κοινωνία αγκαλιάζει όλο και περισσότερους τομείς, μέσα από τις συνεχώς διαφοροποιούμενες μορφές της. Τα συστήματα, τα προγράμματα, τα μηχανήματα έρχονται και παρέρχονται μ’ έναν εκπληκτικό ρυθμό. Ποτέ μέχρι τώρα η εφημερότητα δεν είχε αναδειχθεί σε τέτοιο βαθμό σε καθολική και απόλυτη αρχή, όσο έχει γίνει με την πληροφορική, μ’ ασύλληπτες επιπτώσεις για τον άνθρωπο, την κοινωνία, την κουλτούρα. Ούτε εξάλλου και η τεϋλοροποίηση του πνεύματος, των τεχνικών, των πρακτικών, της επιστήμης και της συνείδησης είχε προχωρήσει τόσο όσο με την κυριαρχία της πληροφορικής, αποκτώντας αφάνταστα τελειοποιημένες, ιεραρχημένες, μεθοδευμένες μορφές. Τα πάντα υποτάσσονται στις παντοδύναμες τεχνολογικές σκοπιμότητες. Ο τεχνολογισμός έτσι έχει μετατραπεί σε αυτοσκοπό, σε ιδεολογία.

Παρά το γεγονός της σχετικά σύντομης ιστορίας της πληροφορικής, ο ορμητικός χαρακτήρας της επέκτασης, καθώς και ο ρυθμός εισαγωγής της στην κοινωνία είναι αντίστροφα σημαντικοί. Και ίσως το γεγονός αυτό οφείλεται ακριβώς στο ότι είναι φορέας μερικών έντονα, από μια πρώτη άποψη, νεοτεριστικών στοιχείων. Ποτέ στο παρελθόν η εμφάνιση μιας νέας τεχνικής (ατμός, ηλεκτρισμός κλπ.) δεν απέκτησε αυτήν την παγκόσμια και καθολική διάσταση όπως συμβαίνει σήμερα με την πληροφορική, μια λίγο πολύ ενιαία γλώσσα επικοινωνίας (αν και μπορεί να υπάρχουν πολλές και σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις γλώσσες προγραμματισμού), και μάλιστα μέσα σ’ ένα διάστημα 10-20 χρόνων. Ταυτόχρονα, καμία άλλη τεχνική δεν είχε επιφέφει  ποτέ ίσως μέχρι τώρα τόσο ριζικές αλλαγές και επιπτώσεις στην κοινωνία συνολικά, και ως ένα σημείο δε ανεξάρτητα από το βαθμό ανάπτυξής της.

Ολες οι τεχνολογικές επαναστάσεις έχουν επιφέρει ριζικές αλλαγές στη δομή της κοινωνίας, στα ήθη, στα έθιμα και, μονολεκτικά, στον πολιτισμό. Ολες ανέδειξαν σε ηγεμονικές, ακόμη και σε κυρίαρχες, μερικές νέες πολιτισμικές διαστάσεις. Ολες έχουν συνεισφέρει, άλλες λιγότερο και άλλες περισσότερο, στην πραγματοποίηση των περίφημων θαυμάτων της προόδου και της ανάπτυξης. Ολων αυτών των επαναστάσεων οι επιπτώσεις απέκτησαν ένα ριζοσπαστικό και κατ’ επέκταση έναν κρίσιμο χαρακτήρα για τον άνθρωπο, και γενικότερα για το ανθρώπινο και το κοινωνικό γίγνεσθαι. Καμία όμως δεν κατόρθωσε να θέσει αυτά τα προβλήματα, ίσως ακόμη και πολλά άλλα, με μια τόσο ριζική μορφή όσο η πληροφορική, και, ακριβέστερα, μ’ ένα μετωπικό, ολικό τρόπο.

Απέναντι σ’ αυτήν την σχεδόν ποιοτική μετατροπή η σύγχρονη κοινωνία στέκεται άλλοτε σκεπτική, άλλοτε επικροτεί λιγότερο ή περισσότερο ενεργητικά και άλλοτε συμπλέει ενθουσιωδώς. Αυτή η πολλαπλώς εμφανιζόμενη στάση εξαρτάται από επί μέρους παράγοντες και συμφέροντα. Παρόλ’ αυτά φαίνεται ότι υπάρχει μια συγκατάθεση της κοινωνίας ευρύτερα διαδεδομένη απέναντι στην τελειότητα που λέγεται πληροφορική. Αυτή δε η σχεδόν καθολικά άκριτη στάση δεν φαίνεται να επηρεάζεται από το γεγονός ότι το ίδιο το σύστημα μπορεί πιθανόν να παράγει (άθελά του ή μη, ελάχιστη σημασία έχει) την αυτοκαταστροφή του. Ούτε ίσως ενδιαφέρεται να κατανοήσει αυτό το γεγονός σ’ όλη του την έκταση. Υπάρχουν μερικά κοινωνικά όρια, πέρα από τα οποία καμιά ποσοτική αλλαγή δεν θα μπορεί να συνεπάγεται και ποιοτική αλλαγή. Μ’ αυτή την έννοια, η κοινωνία ίσως μπει σε μια οριακή κατάσταση. Η κρίση του συστήματος γενικεύεται και οξύνεται. Το ξεπέρασμα όμως του συστήματος δεν μπορεί να παραχθεί μέσα απ’ αυτή τη διαδικασία. Εχει ανάγκη μια εξωτερική παρέμβαση ενός συγκροτημένου και υπαρκτού υποκειμένου προς μια διαφορετική κατεύθυνση. Αλλά η κρίση έχει ως σκοπό την ιστορική και κοινωνική αποδυνάμωση του υποκειμένου, και ως ένα βαθμό το έχει ήδη κατορθώσει.

Οι τυφλές και αυθόρμητες δυνάμεις της οικονομίας, ο μέχρι θανάτου ανταγωνισμός και η αδιάκοπη άνοδος του ποσοστού κέρδους, και με μια λέξη οι ανορθολογικές δυνάμεις της κοινωνίας, δεν εργάζονται προς όφελος του ανθρώπινου μέλλοντος. Ειδικότερα, η οποιαδήποτε έννοια καθολικότητας έχει εντελώς απορριφθεί και τη θέση της έχει πάρει ο τεχνολογικός ολοκληρωτισμός. Η εξυπηρέτηση μερικών ισχυρών, και συνεχώς όλο και περισσότερο ισχυροποιούμενων συμφερόντων έχει μετατρέψει το Λόγο σε καθαρά εργαλειακό και σε «υπολογιστικό» (Χορκχάιμερ). Αυτά τα συμφέροντα από την ίδια τη φύση τους και τη φύση του ανταγωνισμού τους, τη μόνη παράμετρο που δεν λαμβάνουν, αλλά ούτε και μπορούν να λάβουν υπόψη, είναι η μ’ οποιαδήποτε έννοια εξυπηρέτηση ή πραγμάτωση του καθολικού καλού. Αυτή η κατάσταση δε, ριζοσπαστικοποιείται προς άκρως αρνητικές κατευθύνσεις με την εμφάνιση της πληροφορικής και τη συνεχή προσπάθεια δημιουργίας και κατοχής του όλο και τελειότερου και ισχυρότερου συστήματος, και ούτε καθ’ εξής. Η αδιάκοπη τάση προς την απόδοση και την τεχνική τελειότητα εξαφανίζει έτσι από τον Λόγο κάθε έστω και ελάχιστα κριτική εναπομένουσα διάσταση, από την κουλτούρα κάθε ουμανιστική παράμετρο και από την κοινωνία κάθε δυνατότητα αντίστασης. Η απορρόφηση των σκοπών από τα μέσα, όπως έλεγε ο Μαρκούζε, είναι πλήρης, και στην προκειμένη περίπτωση έχει δημιουργηθεί μια πλήρης ταύτιση της πληροφορικής με το κέρδος και την ανταγωνιστικότητα από το ένα μέρος, και από το άλλο με τη σκέψη και την άλλοτε αυτόνομη και δημιουργική κουλτούρα. Η εξίσωση έχει γίνει πλήρης προς την κατεύθυνση της πληροφορικής κυριάρχησης και της συνεπούμενης αναπόφευκτα (ή σχεδόν) μετάφρασης των πρώην πολιτιστικών τομέων σε πληροφορική. Η πλήρης εξάρτηση από την πληροφορική, και γενικότερα από τις νέες τεχνολογίες, έχουν διαλύσει σχεδόν ολοκληρωτικά την κουλτούρα, μετατρέποντάς την σε πληροφορική ψευδοεπικοινωνιακή, τεχνικιστική, τεχνοκρατική.

Ο κίνδυνος ενσωμάτωσης της φιλοσοφίας και της τέχνης από την πληροφορική είναι πλέον εντελώς υπαρκτός. Ομως η ανάγκη για ανθρώπινη και φυσική επικοινωνία παραμένει. Με άλλα λόγια, δεν θα γίνει ποτέ δυνατό ν’ αλωθεί η ανθρώπινη σκέψη από τον πληροφορικό προγραμματισμό-εκβαρβαρισμό, ο οποίος βρίσκεται σε πλήρη επέκταση, ούτε να υποκατασταθούν οι διανοητικές εργασίες από τις τράπεζες δεδομένων και την τεχνητή νοημοσύνη. Παρ’ όλα αυτά, η αλγοριθμοποίηση των πάντων τείνει να αποκτήσει καθολικές διαστάσεις, και ταυτόχρονα κινείται σ’ εντελώς διαφορετικά πλαίσια από αυτά των δημιουργικών και κριτικών διαστάσεων που είχε ο Λόγος. Η καλλιτεχνική δημιουργία δεν είναι δυνατό να παραδοθεί πλήρως και άνευ όρων στην τεχνική των διαφόρων langages (γλώσσες προγραμματισμού) της πληροφορικής, και στην σπονσοριστική μανία των μονοπωλίων. Δεν είναι δηλαδή δυνατόν η τέχνη να χάσει κάθε μεταφυσική διάσταση, την οποία είχε από πάντα, καθώς και κάθε ανάγκη ελεύθερης και αυτόνομης έκφρασης.

Ο χώρος που έχει απομείνει στη σκέψη, στην τέχνη και στην κουλτούρα, όλο και περισσότερο συρρικνώνεται. Προς αυτή την κατεύθυνση συμβάλλει όλο και περισσότερο η γενικευόμενη, αν όχι ήδη γενικευμένη, αλλοτρίωση. Η υποχώρηση εμπρός στην πληροφορική ορθολογικοποίηση είναι γενική, καθώς η εύκολη ταύτιση πολλών παραμέτρων της υπάρχουσας πριν σκέψης στους κατεστημένους σκοπούς είναι γεγονός. Και γενικότερα: η ταυτιστική λογική ανάγεται με την πληροφορική σε καθολική αξία, χωρίς να ξεχνιέται ότι αυτή η λογική έχει μερικές σαφώς κοινωνικές διαστάσεις, και πιο συγκεκριμένα έχει ανάγει την ταύτιση με την υπάρχουσα αρνητική ανθρώπινη συνθήκη σε νόμο σχεδόν απόλυτης ισχύος.

Η κατάφαση, και κατά συνέπεια η καταφατικοποίηση της κουλτούρας, αποκτούν έτσι μια ολική ισχύ. Οι εγγενείς στην πληροφορική τάσεις ομοιομορφοποίησης και μονοδιαστατοποίησης ανάγονται σε βασικές συνιστώσες της σύγχρονης «κουλτούρας». Η δυνατότητα της διαφοράς και του αυτοπροσδιορισμού, βασικές εκδηλώσεις του υποκειμένου, θεωρούνται όλο και περισσότερο ως ουτοπία από τον σύγχρονο τεχνολογικό ολοκληρωτισμό και τους ιδεολόγους του.

Οι παραπάνω τάσεις συμβαδίζουν με τον ταυτόχρονο περιορισμό της ανθρώπινης εργασίας στην οποιαδήποτε μορφή της, χωρίς στη θέση της να δημιουργείται η κοινωνία του ελεύθερου χρόνου, του αποδεσμευόμενου από την καταναγκαστική εργασία χρόνου. Αντίθετα, από το 1974 και εδώ δημιουργείται προοδευτικά, πλην όμως σταθερά, η κοινωνία των δύο ή και περισσότερων ταχυτήτων. Εμπεδώνεται πλέον ο διαχωρισμός, ένας διαχωρισμός απόλυτος, ανάμεσα στην εργαζόμενη κοινωνία και στην άνεργη, η δεύτερη βρισκόμενη μάλιστα σε σταθερή ανάπτυξη. Η ανεργία σ’ όλες  τις κοινωνίες του ύστερου καπιταλισμού έχει γίνει μόνιμη, δομική, διαρκής, όπως ήταν λίγο πριν η διαρκής απασχόληση. Η ανάπτυξη, η όλο και μεγαλύτερη, η συνεχής ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων δεν συμβαδίζει (ή δεν συμβαδίζει πλέον και μάλιστα αναγκαστικά) με την παραπέρα ανάπτυξη των παραγωγικών σχέσεων, όπως συνέβαινε κάποτε, και ενδεχομένως μέχρι πρόσφατα. Η πληροφορική, μέσα στο πλαίσιο της γενικοτερης οικονομικής κρίσης και σε συνδυασμό μ’ αυτήν, έχει θέσει ένα οριστικό, μάλλον, τέλος σ’ αυτήν τη διαδικασία. Και μ’ αυτή την έννοια, η κοινωνία έχει μπει σε μια νέα ιστορική περίοδο, στην οποία κυριαρχούν κατά κύριο λόγο τα αρνητικά στοιχεία ενός πολιτισμού σε πλήρη κατάπτωση, σε κατάρρευση, και που αυτή ακριβώς την τάση τείνει να αποφύγει με την πλήρη μετατροπή του πνευματικού σε ποσοτικό και με την απόλυτη κυριαρχία του δεύτερου.

Η συγκέντρωση και η συγκεντροποίηση του κεφαλαίου παίρνει καθημερινά κολοσιαίες διαστάσεις σε διεθνή κλίμακα. Αμεσες επιπτώσεις αυτής της διαδικασίας είναι η άκρατη ορθολογικοποίηση της παραγωγής. Δηλαδή η παραπέρα άνοδος της ήδη πολύ υψηλής ανεργίας, και το όξυνση των οικονομικών ανταγωνισμών, οι οποίοι πολλές φορές αποκτούν άγριες μορφές. Απέναντι σ’ αυτή την μάλλον αναπόφευκτη διαδικασία οι οποιεσδήποτε κρατικές πολιτικές είναι εντελώς ανίσχυρες και τείνουν κατά κανόνα να προσαρμοστούν σ’ αυτές, αν δεν τις υποβοηθούν κατά κανόνα έμμεσα και πολλές φορές άμεσα.

Αν ληφθεί, επιπλέον, υπόψη ότι η (τυφλή) ανάπτυξη κατέληγε σχεδόν πάντα σε κρίσεις, σε πολέμους και μάλιστα παγκόσμιους, σ’ επαναστάσεις και αντεπαναστάσεις, και στη συνέχεια σε μια νέα ανάπτυξη και ούτω καθεξής, μπορεί να γίνει δυνατό ώστε να συλληφθούν μ’ ακόμη περισσότερο, δεδομένης της κρίσης του φορντικού μοντέλου παραγωγής και ανάπτυξης, ειδικότερα δε σε συνδυασμό με την κρίση του κεϋνσιανισμού, και δεδομένης ακόμη της παράλληλης οξείας κρίσης του κοινωνικού κράτους. Μέσα στο πλαίσιο αυτής της τριπλής κρίσης, η οργανωμένη παρέμβαση των νέων τεχνολογιών δημιουργεί μια παραπέρα όξυνση, της οποίας δεν γνωρίζουμε την κατάληξη ούτε μπορούμε να την προβλέψουμε. Αυτό που, από τη μέχρι τώρα γενικότερη εξέλιξη, και πιο συγκεκριμένα σε σχέση με την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών, μπορούμε να συμπεράνουμε είναι ότι οι δυνάμεις της κουλτούρας έχουν σημαντικά αποδυναμωθεί. Η ιδεολογία της τεχνοκρατικοποίησης και της πληροφοριοποίησης έχει απονεκρώσει κάθε υποκειμενική ενεργητικότητα και κάθε διάθεση για αντίσταση. Η αδυναμία συνολικότερης σύλληψης και κατανόησης έχει μετατραπεί σε ιδανικοποίηση της υποτιθέμενης παντοδυναμίας της σύγχρονης τεχνικής, με μια παράλληλη εγκατάλειψη σημαντικών τομέων αυτόνομης πολιτιστικής δημιουργίας. Η υποκατάσταση της δημιουργίας από τον τεχνικισμό τείνει να γίνει ολική. Η πληροφορική διανοητική ψευδοπαντοδυναμία, σε συνδυασμό μ’ ένα ευρύτατα διάχυτο επιφανειακό θετικισμό και νεο-ελιτίστικο κυνισμό, έχει μετατραπεί σε μια σχεδόν καθολική αξία.

Ομως υπάρχει και μια άλλη όψη του προβλήματος. Η πληροφορική όχι μόνο δεν μπορεί να σταματήσει την ανεργία αλλά αντίθετα την επιτείνει (εκτός από την Ιαπωνία που αποτελεί μια ειδική περίπτωση μέχρι σήμερα), και έχει επιπλέον αρχίσει να δημιουργεί ανεργία στο ίδιο το εσωτερικό της, ενώ μέχρι πρόσφατα η απασχόληση από και στην πληροφορική ήταν έντονα ανοδική. Εχει ήδη αρχίσει να περιορίζεται ο ρυθμος παραγωγής πληροφορικών συστημάτων, λόγω της δημιουργίας, από τη μέχρι τώρα υπερπαραγωγή, στενότητας της αγοράς σε διεθνή κλίμακα. Ετσι, οι γενικότερες αντιθέσεις του καπιταλιστικού συστήματος θ’ αποκτήσουν έναν αρκετά έντονο χαρακτήρα. Η τεχνολογική ανεργία προκαλεί έτσι και δευτερογενείς επιπτώσεις και στο άμεσο μέλλον ίσως γενικότερες, δεδομένης της εξοντωτικής ανάγκης ελέγχου μερικών κριτικών μίνιμουμ της παγκόσμιας αγοράς, μιας αγοράς όμως ήδη σε πτωτικές τάσεις. Η προκαλούμενη σχεδόν αυτόματα συγκέντρωση και συγκεντροποίηση στο εσωτερικό ενός έντονου ανταγωνισμού από φίρμες τρίτων (αναπτυσσόμενων) χωρών, έχει σαν συνέπεια την τάση προς την ορθολογικοποίηση της παραγωγής της πληροφορικής. Ποια όμως μπορεί να είναι τα όρια αυτής της διαδικασίας, και ποιες μπορεί να είναι οι μορφές της παραπέρα «ανάπτυξης»; Ως ποιο βαθμό μπορεί να προχωρήσει το βάθεμα της κοινωνικής διαίρεσης της εργασίας, χωρίς να προκαλέσει τα εντελώς αντίθετα από τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα γενικά; Και πιο συγκεκριμένα, η παραπέρα ανάπτυξη, στη σύνθεσή της με τη γενίκευση της πληροφορικής θα κατορθώσει να θέσει ένα οριστικό τέλος στην ίδια την ύπαρξη του προλεταριάτου; Δηλαδή μιας τάξης που κάποτε, αν και ήταν προϊόν της εμφάνισης και στη συνέχεια ανάπτυξης της βιομηχανικής τεχνικής, ήταν μια τάξη-φορέας μιας ριζοσπαστικής κοινωνικής ουτοπίας. Αυτό που είναι προς το παρόν σίγουρο είναι ότι η εμφάνιση και ανάπτυξη της πληροφορικής όχι μόνο δεν έχει επιφέρει την εμφάνιση καμιάς νέας ριζοσπαστικής τάξης, αλλά αντίθετα απειλεί την υπάρχουσα τάξη και τείνει να ενσωματώσει κάθε κριτική στάση.

Οι κινήσεις αναδιοργάνωσης της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου, αξιοποίησης και απαξιοποίησής του, οι οποίες έχουν λάβει μέχρι τώρα γιγαντιαίες διαστάσεις σε διεθνή κλίμακα, και μέσα στο πλαίσιο μιας γενικότερης κρίσης της οποίας δεν διαφαίνεται κανένα τέλος, καμία έξοδος προς το συμφέρον των εξαρτημένων τάξεων, ούτε καν η οποιαδήποτε τάση προς μια κάποια σταθεροποίηση, έχουν αποδιοργανώσει τις κοινωνικές ουτοπίες (και την κριτική, γενικότερα, σκέψη), ως αποτέλεσμα της αποδιάρθρωσης των κοινωνικών συλλογικοτήτων, άλλοτε υπαρκτών και ενεργών. Από την άλλη, η ραγδαία αύξηση της βιομηχανίας της κουλτούρας και των ΜΜΕ, λόγω της σύμφυτης, στο καπιταλιστικό σύστημα σήμερα, ανάγκης απορρόφησης αρκετών πλεοναζόντων κεφαλαίων, που στη διάρκεια της αμέσως προηγούμενης περιόδου κατευθυνόταν προς το κοινωνικό κράτος, δεν έχουν κατορθώσει τίποτε άλλο από το να υποβιβάσουν ακόμη περισσότερο το σύγχρονο κοινωνικό-πολιτιστικό πλαίσιο. Ελάχιστες είνα πλέον οι δυνατότητες ύπαρξης και διατήρησης ενός κάποιου κριτικού και καθολικού πνεύματος. Από πού και προς τα πού μπορεί ν’ αναζητηθεί ένα κάποιο ξεπέρασμα αυτής της άκρως αλλοτριωτικής συνθήκης για τον άνθρωπο; Μια έξοδος, αν βέβαια έξοδος υπάρχει ακόμη, θα μπορέσει να εμφανιστεί;

‘Η μήπως η κυριάρχηση της σύγχρονης βαρβαρότητας θα πρέπει να θεωρηθεί τελειωμένη, παγιωμένη, παντοτινή;

Βασίλης ΦΙΟΡΑΒΑΝΤΕΣ


Σπάρτακος 30, Ιούνιος-Αύγουστος 1991

Σπάρτακος αρχείο


https://wp.me/p6Uul6-tZ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s